Nederland in ideeën 2015 – Yasha Lange

 
Welkom! Dit bericht is onderdeel van de online tentoonstelling Nederland in ideeën, waarin 93 wetenschappers, ondernemers en kunstenaars antwoord geven op één vraag van Paulien Cornelisse:

‘Welk inzicht uit je vakgebied kan anderen helpen in het dagelijks leven?’

De tentoonstelling is verspreid over 93 websites. Op deze site vind je het antwoord van Yasha Lange. Je kunt onderaan dit bericht doorklikken naar het volgende antwoord, of een bezoekje brengen aan de ‘centrale hal’ [link naar nederlandinideeen.nl] van de tentoonstelling.

 

Het bewijs dat de wereld niet zwart-wit is

Sociale wetenschappen hebben het altijd een beetje moeilijk als het om hard bewijs gaat. Hoe onderzoek je of videogames een effect hebben op agressie, hoe bewijs je het effect van een psychologische interventie, hoe bepaal je of porno kijken leidt tot seksuele driften, of juist tot afname daarvan? Of, nog lastiger, hoe bewijs je een sociologische theorie? Toch heeft de sociale wetenschap mij één inzicht opgeleverd dat ik regelmatig gebruik. En dat kwam, paradoxaal genoeg, juist omdat het zo moeilijk bleek om ergens hard bewijs voor te vinden.

Even een korte geschiedenis van de communicatiewetenschap – mijn vakgebied. Dé vraag was lange tijd: welke invloed hebben media? Op welke manier zijn media verantwoordelijk voor het modereren van onze kennis, meningen en uiteindelijk ons gedrag?

De meningen daarover verschoven door de jaren heen, afhankelijk van het tijdsgewricht. In de jaren dertig (lees: nazi-Duitsland) werden de media als een injectienaald gezien: alles wat aan propaganda over ons werd uitgestort, had een directe en voorspelbare invloed, wij waren slechts passieve ontvangers van de boodschap. Een beetje een enge theorie, en uiteraard niet helemaal juist.

Dat bleek bij onderzoek, waaruit naar voren kwam dat onze persoonlijke contacten minstens zo belangrijk zijn. De invloed van onze sociale omgeving telt mee. Vandaar de introductie van de ‘twee-stappen’-theorie: media beïnvloeden mensen, die vervolgens weer elkaar beïnvloeden. Maar ook dat lag genuanceerder, en vervolgens ontstond een batterij aan theorieën. Het voert te ver om ze allemaal op te lepelen, maar de take-away is: er kwamen steeds meer factoren in het spel die bepaalden óf en wanneer media een invloed hebben.

De ene keer hangt het af van de bereidheid of behoefte van mensen om ‘een boodschap’ te accepteren, de volgende keer is het medium bepalend (oneliner voor feestjes: ‘The medium is the message’), en weer een andere keer is het afhankelijk van de duur en intensiteit van de boodschap. Ofwel: hoe langer mensen gebombardeerd worden met gewelddadige televisieprogramma’s, hoe meer zij gaan denken dat de maatschappij gewelddadig is.

U voelt ’m waarschijnlijk wel aankomen. Het is allemaal waar, tot op zekere hoogte.

Uiteindelijk besloot een team wetenschappers al die studies bij elkaar te vegen tot een zogeheten ‘metastudie’, om een antwoord te geven op die lastige vraag. Hun conclusie was, ik vertaal het even in mijn eigen woorden: bepaalde media hebben onder bepaalde omstandigheden een bepaalde invloed op bepaalde mensen.

Hartelijk dank, dacht ik, toen ik dat in eerste instantie las. Daar heb ik dus niks aan. Dat had ik zelf ook kunnen verzinnen (een gedachte die mensen wel vaker hebben, bij sociale wetenschappen).

Maar het vreemde is dat ik in de loop der jaren de conclusie van dat onderzoek steeds meer ben gaan waarderen. Het is natuurlijk wáár. De nuance die eruit spreekt is veel realistischer dan een of andere theorie die op iedereen van toepassing zou zijn. Dat kan eigenlijk niet, als het over mensen gaat. Daarvoor zijn wij te verschillend.

Het feit dat iets niet aan te tonen blijkt, bewijst daarmee iets anders: dat universele theorieën niet opgaan, dat iedereen anders is, dat ik in grijstinten moet denken. Wat voor mij opgaat, hoeft niet voor een ander te gelden. Het bewijst dat de wereld niet zwart-wit is.

 

Yasha Lange

Hoofd Corporate Communicatie van de Universiteit van Amsterdam; voormalig redactiechef van De Groene Amsterdammer; journalist bij NRC Handelsblad

 

Alle antwoorden zijn ook beschikbaar in boekvorm onder de titel Dit wil je weten: Wetenschappers ondernemers en kunstenaars geven adviezen voor het dagelijks leven.

 

Klik hier voor het volgende antwoord.

 

Klik hier voor een bezoekje aan de centrale hal van de expositie.

 

 

Dit stuk heeft geen reacties

Schrijf een reactie

Reageer als eerste!