Nederland in Ideeën 2015: Paulien Herder

 

 

Welkom! Dit bericht is onderdeel van de online tentoonstelling Nederland in ideeën, waarin 93 wetenschappers, ondernemers en kunstenaars antwoord geven op één vraag van Paulien Cornelisse:

 

‘Welk inzicht uit je vakgebied kan anderen helpen in het dagelijks leven?’

 

De tentoonstelling is verspreid over 93 websites. Op deze site vind je het antwoord van Paulien Herder. Je kunt onderaan dit bericht doorklikken naar het volgende antwoord, of een bezoekje brengen aan de ‘centrale hal’ [link naar nederlandinideeen.nl] van de tentoonstelling.

Een flexibel menu

Vorig jaar heb ik zonnepanelen op mijn dak gelegd. Die zonnepanelen leveren ongeveer eenderde van het elektriciteitsverbruik van mijn huishouden. In de zomermaanden leveren wij wat terug aan het net en in de wintermaanden nemen we juist wat meer elektriciteit af van de grote producenten via datzelfde elektriciteitsnetwerk achter de meterkast. Alles bij elkaar leidt dat tot een kleine jaarlijkse besparing op de energierekening. Maar belangrijker voor ons is dat we hiermee een steentje hopen bij te dragen aan een duurzame energievoorziening.

Ook in mijn werk aan de TU Delft werk ik aan ontwerpen en oplossingen voor die overgang naar een volledig duurzame, co2-neutrale energievoorziening in de toekomst. Laten we voor het gemak zeggen in 2050. Maar daar zit ook meteen het probleem: voor een energiesysteem dat fundamenteel aan het veranderen is, en dat aan elkaar hangt van bedrijven, markten, co2, kabels, gasleidingen, consumenten, fossiele brandstoffen, zon, wind en politiek, is het extreem lastig om te voorspellen welke ingrepen – bijvoorbeeld die zonnepanelen op mijn dak – op de lange termijn goed zullen uitpakken. Of in ieder geval niet verkeerd zullen uitpakken.

Een typische eigenschap van zulke grootschalige complexe systemen is namelijk dat ingrepen soms grote onverwachte gevolgen kunnen hebben. In Duitsland vindt een ‘Energiewende’ plaats. Razendsnel lijkt het land van fossiele energie en kernenergie naar een volledig duurzame energieopwekking te gaan. Dit gaat gepaard met onverwachte schokken in het energiesysteem: grote energiebedrijven dreigen failliet te gaan, af en toe is de energieprijs negatief, en er ontstaan problemen op het hoogspanningsnetwerk. Ondertussen stapelen de beleidsmaatregelen zich op. In mijn werk ontwikkelen we simulatiemodellen die dit complexe gedrag inzichtelijk maken. Hiermee kunnen we dan toch voorzichtig uitspraken doen over de effecten van kleine ingrepen op de ontwikkeling van dat totale energiesysteem.

Een belangrijk inzicht, of principe, dat uit dit werk naar voren komt, is dat het noodzakelijk is om oplossingen te vinden die flexibel zijn. Nu lijkt dat een nogal voor de hand liggende conclusie: als de toekomst onzeker is, zorg dan dat je kunt meebewegen. Ik denk dat we dit principe allemaal bewust of onbewust toepassen, ook in ons dagelijks leven. We stellen beslissingen uit, we nemen een paraplu mee als het zou kunnen gaan regenen, en we hebben een kleine voedsel- en drankvoorraad voor het geval ons huis opeens vol zit met gasten. Maar soms kan heel grote onzekerheid juist een verlammende werking hebben; we doen maar even helemaal niks meer.

Neem nu eens de vragen waar een gasnetwerkbeheerder zich voor gesteld ziet: zal biogas een grote vlucht gaan nemen en zo ja, hoe en waar stoppen we dat gas in mijn netwerk? Heb ik blijvend voldoende afnemers in mijn netwerk zitten? Is er een langetermijntoekomst voor gas? Grote onzekerheden die gemakkelijk verlammend zouden kunnen werken. Maar de netbeheerder moet toch zijn gasleidingen onderhouden, vervangen en soms uitbreiden en kan dus niet gaan stilzitten. Hij moet een flexibele, toekomstvaste oplossing vinden. De toepassing van het zo logisch lijkende flexibiliteitsprincipe is hier nog eens extra noodzakelijk, want zo’n gaspijpleiding gaat voor decennia de grond in. En ook in de rest van ons energiesysteem nemen we zulke grote beslissingen: windparken, zonneparken, elektriciteitscentrales, kabels en leidingen; allemaal fysieke objecten met een zeer lange levensduur die dus allemaal in die zeer onzekere toekomst nog zullen bestaan. Geen verlamming, maar leren omgaan met complexiteit en onzekerheid.

Ik pas dat eigenlijk wekelijks toe op de boodschappenlijst van mijn gezin. Aan het begin van de week slaan wij een goede slag naar wie van de vijf gezinsleden op welke dag mee-eet en op welk tijdstip. We weten inmiddels dat er in de loop van de week verschillende veranderingen zullen optreden in dit vooraf bedachte eetschema. Er komen opeens eters bij, er verdwijnen eters, of voedselwaren passeren de houdbaarheidsdatum. Nu zouden we die wekelijkse boodschappen kunnen opgeven, verlamd door deze onzekerheden en complexiteit. Maar nee, onze boodschappenlijst proberen we juist zo flexibel mogelijk in te richten: alles is met alles te combineren, hoeveelheden zijn eenvoudig aan te passen en, misschien wel het belangrijkst van alles: de gezinsleden hebben geleerd flexibel om te gaan met de soms onverwachte eindresultaten.

Terug naar het begin van mijn verhaal. Tegenwoordig zijn zonnepanelen op je eigen dak helemaal niet meer zo spannend en nieuw als ze een paar jaar geleden waren, en ik zie ze gelukkig ook in steeds grotere aantallen op daken in Nederland verschijnen. In plaats van verlamd toe te kijken en ons af te vragen of en met welk menu we een duurzame energievoorziening kunnen bewerkstelligen, hoop ik dat veel van zulke kleine ingrepen in het complexe energiesysteem het door mij gewenste grote effect zullen hebben.

Paulien Herder

Hoogleraar TU Delft; voorzitter Delft Energy Initiative; afdelingsvoorzitter Engineering Systems & Services

Alle antwoorden zijn ook beschikbaar in boekvorm onder de titel Dit wil je weten: Wetenschappers ondernemers en kunstenaars geven adviezen voor het dagelijks leven

Klik hier voor het volgende antwoord

Klik hier voor een bezoekje aan de centrale hal van de expositie

 

Dit stuk heeft geen reacties

Schrijf een reactie

Reageer als eerste!