Nederland in Ideeën 2015: Otto Tausk

 

 

Welkom! Dit bericht is onderdeel van de online tentoonstelling Nederland in ideeën, waarin 93 wetenschappers, ondernemers en kunstenaars antwoord geven op één vraag van Paulien Cornelisse:

       

‘Welk inzicht uit je vakgebied kan anderen helpen in het dagelijks leven?’

De tentoonstelling is verspreid over 93 websites. Op deze site vind je het antwoord van Otto Tausk. Je kunt onderaan dit bericht doorklikken naar het volgende antwoord, of een bezoekje brengen aan de ‘centrale hal’ [link naar nederlandinideeen.nl] van de tentoonstelling.

Less is more, more or less

Toen ik ooit aan Valery Gergiev, een van de grootste levende dirigenten, vroeg waarom hij de opera Salomé van Richard Strauss ging dirigeren met een minuscuul satéprikkertje, zei hij: ‘Maybe they’ll watch me now.’ Ik realiseerde me toen dat dirigeren het meest effectief is juist bij de gratie van de aandacht van alle musici, en dat je dat vaak alleen bereikt door als dirigent op heel veel momenten zo weinig mogelijk te doen; heel soms zelfs helemaal niets. Het idee dat grote gebaren of grote woorden meer effect hebben is een illusie. Aandacht en resultaat komen bij concentratie die gericht is op de kleinste veranderingen, en die hebben daarom vaak het grootste effect.

De kunst van het loslaten en het geven van vertrouwen zijn essentiële kwaliteiten van een dirigent en tevens het gereedschap waarmee een dirigent een grote groep musici boven zichzelf uit kan laten stijgen. Hoewel de dirigent natuurlijk ook vaak moet optreden als een politieagent op een druk verkeerspunt – zodat iedereen op het juiste moment zijn goede inzet heeft en de balans optimaal is – is het van het grootste belang voor een dirigent om te weten wanneer hij een stapje terug kan en moet doen.

Hoewel muziek te reduceren is tot een fenomeen dat in staat is de tijd in te delen en af te bakenen – begin en eind zijn immers altijd gedefinieerd – zijn wij als musici op zoek naar het moment dat geen tijd kent en boven het gewone uitstijgt. Het moment dat alleen bestaat in het nu, waar niets dan muziek is. Muziek heeft de merkwaardige kracht de luisteraar het alledaagse te doen vergeten, maar dat is alleen te bereiken als we accepteren dat er zo veel meer kan ontstaan wanneer we het proces niet bovenmatig proberen te controleren. Musici moeten ervaren dat de dirigent het grootste vertrouwen heeft in de mensen met wie hij werkt. Een dirigent is immers de enige die – als het goed is – tijdens een concert geen geluid maakt. De orkestleden zullen dat moeten doen. Die zullen alleen hun uiterste best doen en hun volle concentratie geven wanneer ze ervaren dat de dirigent hen volledig vertrouwt en hun ook de vrijheid geeft zich als individu en als groep te laten horen.

De momenten van de grootse schoonheid zijn vaak die waarin iets ontstaat wat velen doen met volle aandacht en betrokkenheid. In een orkest gebeurt dat alleen als de musici meer luisteren dan spelen. Dat klinkt misschien wat merkwaardig, mínder spelen. Vaak leeft er bij de luisteraar en de orkestleden het gevoel dat méér spelen, béter spelen, het geheel ten goede komt. Dikwijls is het tegenovergestelde het geval. Door een stapje terug te doen en alle oren en zintuigen open te zetten voor het geheel is er meer samenspel, wat tot een volmaakter geheel leidt. Het resultaat – wat er dan klinkt – is dan zo veel overweldigender, overtuigender en meeslepender.

Less is more, maar wel more or less. De jonge en onervaren schaapherder die zijn kudde schapen bijeen probeert te houden, rent als een idioot om de kudde heen, daarbij vaak meer onrust veroorzakend dan wenselijk. De wat oudere en ervaren schaapherder loopt rustig zijn rondjes en kan met een enkele blik of blaf de kudde bijeenhouden en de goede kant op sturen, zonder dat de schapen zelf precies weten hoe dat komt. Dat is precies wat een dirigent moet proberen te doen. Alle musici moeten bewust of onbewust geloven in de richting die de muziek, de dirigent en de akoestiek van de zaal van hen vraagt. Pas dan ontstaat er echt samenspel en communicatie met het publiek en kunnen we de werkelijke kracht van muziek ervaren.

Otto Tausk

Chef-dirigent symfonieorkest en opera Sankt Gallen (Zwitserland); gastdirigent bij o.a. het Koninklijk Concertgebouw Orkest, de Los Angeles Philharmonic en in Australië

Alle antwoorden zijn ook beschikbaar in boekvorm onder de titel Dit wil je weten: Wetenschappers ondernemers en kunstenaars geven adviezen voor het dagelijks leven

Klik hier voor het volgende antwoord

Klik hier voor een bezoekje aan de centrale hal van de expositie

 

Dit stuk heeft geen reacties

Schrijf een reactie

Reageer als eerste!