science palooza.nl

Ik heb een 22% verhoogd risico op trombose. En 9% meer kans op prostaatkanker. Maar het allerergste is: ik heb natte oorwas. Zeggen ze.

Het Amerikaanse bedrijf 23andMe heeft deze risico’s voor mij berekend. Ik heb ze daarvoor gegevens over mijn gezondheid en levenspatroon, mijn goedkeuring, én mijn speeksel gegeven. Tijdens een geïmproviseerd ‘spuugfeestje’ op de eerste maandag in 2010 vulden mijn professor, mijn onderzoeksleider, en ikzelf drie 23andMe-buisjes met ons speeksel. Nu, drie weken later, vertelt 23andMe mij hoe het met mijn genetische aanleg voor 136 ziekten, uiterlijke en gedragskenmerken, en respons op medicijnen gesteld is. Het genetische paspoort ter waarde van vierhonderd dollar is op het eerste gezicht verbluffend overtuigend.

Neem bijvoorbeeld trombose, waarvoor volgens 23andMe voldoende wetenschappelijk bewijs is om een betrouwbaar risicoprofiel te maken. Bijna 34% van de blanke mannen met mijn genetische opmaak krijgt trombose, terwijl het gemiddelde rond 12% ligt. Mijn genen zorgen er dus voor dat ik 22% meer kans op trombose heb dan iedere ander. Toch? Het zou kunnen, maar dat is niet wat de analyse van 23andMe mij vertelt. Het ‘tromboseprofiel’ waarvoor 23andMe test, bestaat uit DNA-variatie in 2 genen. Van een van de twee heb ik de normale, niet-risicoverhogende variant. Van de variant die ik heb van het andere gen is bekend dat 22% meer Europese mannen dan normaal trombose heeft. Dat zegt niet zoveel over mijzelf, maar meer over de Europese man in het algemeen. Bovendien, zegt 23andMe, wordt trombose voor 55% bepaald door je genetische opmaak, en voor de overige 45% door ‘andere factoren’, zoals overgewicht en heup- of beenfracturen. Effectief zou het verhoogde risico als gevolg van deze ene variant dus slechts 12% (55% * 22%) zijn. Tenslotte is dit slechts een van de genen die een rol spelen bij trombose (waaronder andere die wellicht het risico verlagen). Het valt dus allemaal best mee; ik heb ongeveer net zoveel kans op trombose als iedere andere blanke man.

Natuurlijk had ik zoiets al wel verwacht. Toch heb ik mijn DNA laten testen. Geldverspilling? Ik vind van niet. Eigenlijk zou iedereen het moeten doen. Niet omdat het medisch allemaal zo relevant is, maar om alvast kennis te maken met het gewoongoed van de toekomst. DNA zal overal worden toegepast, zoals bij diagnostiek en preventie van ziekte, maar bijvoorbeeld ook bij identificatie. ‘Genetische hielprikken’ en ‘genoompaspoorten’ komen eraan, en het heeft weinig zin om benauwd te worden van ieder verhoogd risico dat daaruit komt rollen. Zoals geneticus George Church al aangaf, is het geen kwestie van “Hier is je lot, wen er maar aan!”, maar van “Hier is je lot, doe er iets aan!”. Met de huidige stand van de wetenschap gaat ‘er iets aan doen’ niet veel verder dan ‘niet roken’ of ‘voldoende bewegen’. Maar de hele genetische wereld staat nu te trappelen om scans van het complete genoom te maken (23andMe scant slechts 1%), waarmee de adviezen ongetwijfeld steeds specifieker worden. Dus zal DNA een grote rol gaan spelen bij discussies over verhoogde verzekeringspremies. Of 23andMe de complete genoomscans gaat uitvoeren, of dat een ander bedrijf dat zal doen, is nog niet duidelijk, en ook niet zo relevant. Waar het om gaat, is dát de tests er komen, en de vraag hoe ze in te passen in de reguliere gezondheidszorg. Zolang wij – academici – schreeuwen dat de tests onzin zijn, maar ondertussen slechts schoorvoetend praten over de medische waarde van DNA, zal dat niet gebeuren. Iedereen – wetenschappers incluis – denkt dat 23andMe medische tests aanbiedt, maar dat is niet het geval. Zelfs 23andMe verklaart duidelijk geen medisch advies te bieden, maar slechts inzicht in je genen. Maar ja, dat onderscheid is lastig te maken als je nog nooit eerder met DNA en risicoprofielen te maken hebt gehad.

Niet iedereen is geneticus, en dat maakt het soms moeilijk om te bepalen welke risico’s relevant zijn. Toch gaat er een ‘genetische revolutie’ komen, en ik raad iedereen aan er alvast aan te wennen. Mocht je nog ergens vierhonderd dollar hebben liggen, gebruik het dan voor je genetische paspoort. Schrik niet van de uitslag, ren niet naar de huisarts (ook die kan je hierover niet goed adviseren), en raak vooral niet in een depressie (ook niet als je daar aanleg voor hebt). Bespreek de uitslag gewoon op een verjaardag of borrel; wie weet zijn er nog wel meer mensen met natte oorwas.