science palooza.nl

Chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS) zit tussen de oren van aandachttrekkers. Althans, tot een paar maanden geleden, toen de aanstellers plotseling gerechtigheid dreigden te krijgen omdat er een virus in het spel bleek te zijn. Vervolgens spraken verschillende studies de virus-vondst tegen en leek een tweede positieve studie op het laatste moment onder druk te worden teruggetrokken. Een rel was geboren. Uiteindelijk blijkt er weldegelijk een verband tussen een virus en het vermoeidheidssyndroom, maar dat heeft heel wat voeten in de aarde gehad.

Misschien

In oktober 2009 was er fantastisch nieuws voor CVS patiënten. Na decennia lang weg te zijn gezet als psychosomatische fantasten was daar een verlossend onderzoek. In het blad Science legden Judy Mikovits en haar medewerkers een overduidelijk verband tussen CVS en het retrovirus XMRV (xenotropic murine leukemia virus-related virus). Bij 67% van de patiënten met CVS werd in de witte bloedcellen sporen van het virus gevonden, terwijl in de controle groep nog geen 4% positief bleek. Al is associatie nog geen oorzaak, hoop op genezing was geboren.

Zoals dat met …

Hoeveel procent van zijn/haar tijd moet een wetenschapper aan wetenschapscommunicatie besteden? Dat is een lastige vraag. Immers, tijd die wordt besteed aan het uitleggen van wetenschappelijke vindingen en het in perspectief plaatsen ervan, kan niet besteed worden aan het doen van deze wetenschappelijke ontdekkingen. Toch, als ik lees dat global warming in de programma’s van de grootste politieke partijen in Nederland een hype wordt genoemd; als ik lees over het leed van mensen die in zee gaan met malafide stamcelklinieken, dan denk ik dat een betere communicatie tussen wetenschap en maatschappij hard nodig is.

Een halve dag per week

Het was het onderwerp van een recente discussie op de website van het vakblad Science. Op de vraag “Hoeveel tijd moet de volgende generatie wetenschappers besteden aan andere zaken dan onderzoek?”, antwoordde meer dan tweederde van de respondenten dat daar minimaal tien procent van de beschikbare tijd voor uitgetrokken zou moeten worden. Minstens een halve dag per week, dat is best veel. Helemaal als je bedenkt dat deze tijd niet direct bijdraagt aan persoonlijk wetenschappelijk succes. Toch verbaast …

Wetenschappelijk onderzoek fascineert als er doorbraken worden bereikt met een kleiner of groter maatschappelijk belang. Dat gebeurt continu, vaak nog zonder enige ruchtbaarheid. Acht auteurs van sciencepalooza.nl gaven in de Groene Amsterdammer van 19 Augustus de contouren van de wetenschap in de toekomst aan – de nieuw op te zoeken grenzen. Van een donut bewandelende, lasso leggende mier tot dot de qubitskwantumcomputer. Vandaag het vierde en laatste deel en vanaf volgende week wekelijks op woensdag de bijdrage van één van de auteurs van sciencepalooza.nl aan de Groene Amsterdammer.

Stamcellen komen eraan

door: Nadine Vastenhouw

Beginnende verschijnselen van Alzheimer? Ernstig hartfalen? Geen man overboord. Met een simpele Google search vindt u zo een stamcelkliniek die u ervan afhelpt.

Veel klinieken bieden via internet stamceltherapieën aan. De ziektes die zij behandelen variëren van suikerziekte tot autisme en erectieproblemen. Veel mensen die door de reguliere geneeskunde niet of niet meer geholpen kunnen worden wenden zich tot deze klinieken. Maar het is geen toeval dat deze vaak opereren in landen waar de medische regelgeving soepel of afwezig is. Want zij …

Wetenschappelijk onderzoek fascineert als er doorbraken worden bereikt met een kleiner of groter maatschappelijk belang. Dat gebeurt continu, vaak nog zonder enige ruchtbaarheid. Acht auteurs van sciencepalooza.nl gaven in de Groene Amsterdammer van 19 Augustus de contouren van de wetenschap in de toekomst aan – de nieuw op te zoeken grenzen. Van een donut bewandelende, lasso leggende mier tot dot de qubitskwantumcomputer. Vandaag deel drie en vanaf volgende week wekelijks op woensdag de bijdrage van één van de auteurs van sciencepalooza.nl aan de Groene Amsterdammer.

Een maakbare wereld

door: Tim van Opijnen

De problemen waarmee we de komende decennia in toenemende mate te maken zullen krijgen (klimaatverandering, bevolkingsgroei, medicijnresistentie) lijken soms schier onoverkomelijk. In de wetenschap is echter een hernieuwd vertrouwen te bespeuren in de maakbaarheid van de wereld. Maar de risico’s zijn groot want de gevolgen van dit ingrijpen zijn moeilijk te overzien.

Een halve eeuw geleden heerste er een onbegrensd optimisme omtrent het uitbannen van allerlei infectieziektes. In al die jaren is dat met welgeteld één infectieziekte gelukt (de pokken) en onder druk van …

Wetenschappelijk onderzoek fascineert als er doorbraken worden bereikt met een kleiner of groter maatschappelijk belang. Dat gebeurt continu, vaak nog zonder enige ruchtbaarheid. Acht auteurs van sciencepalooza.nl gaven in de Groene Amsterdammer van 19 Augustus de contouren van de wetenschap in de toekomst aan – de nieuw op te zoeken grenzen. Van een donut bewandelende, lasso leggende mier tot dot de qubitskwantumcomputer. Vandaag deel twee en vanaf volgende week wekelijks op woensdag de bijdrage van één van de auteurs van sciencepalooza.nl aan de Groene Amsterdammer.

Diepe Technieken

door: Mark Geels

“Mijnheer Jansen, blijf rustig zitten, ik schuif nu de naald in uw arm. Vandaag neem ik 100 milliliter bloed af en morgen wordt uw ‘diepe 30-jaars screening’ ingezet. We zien u volgende week terug voor de uitslag. Even kijken, schizofrenie, Alzheimer, epilepsie en leukemie zitten standaard in uw pakket. We kijken ook even naar uw immuuncellen om het risico op gordelroos in te schatten en we voorspellen uw reactie op de nieuwe griepvariant. Kopje koffie?”

Science fiction? In het laatste decennium zijn de biomedische …

Wetenschappelijk onderzoek fascineert als er doorbraken worden bereikt met een kleiner of groter maatschappelijk belang. Dat gebeurt continu, vaak nog zonder enige ruchtbaarheid. Acht auteurs van sciencepalooza.nl gaven in de Groene Amsterdammer van 19 Augustus de contouren van de wetenschap in de toekomst aan – de nieuw op te zoeken grenzen. Van een donut bewandelende, lasso leggende mier tot dot de qubitskwantumcomputer. In de komende dagen lees je die futurischtische schimmen hier en vervolgens wekelijks op woensdag de bijdrage van een van de auteurs van sciencepalooza.nl aan de Groene Amsterdammer.

De vorm van het universum

door: Charlotte Vlek

Hoe is het mogelijk de vorm van het universum te bepalen? Met wat voor methoden kan de mens, die zich er middenin bevindt, de vorm van de ruimte om zich heen vaststellen? Het antwoord op deze vraag komt een stapje dichterbij met het bewijs van het vermoeden van Poincaré. Bijna honderd jaar lang was niemand in staat dit vermoeden te bewijzen, tot de Russische wiskundige Grigori Perelman in 2002 ineens geheel onverwacht een bewijs publiceerde. Perelman werd vooral …

Elf weken al. Informateurs komen en gaan, maar krijgen niet de gelegenheid om een midden-of oranjekabinet serieus te verkennen. Buiten het politieke huis lopen echter duidelijke wetenschappelijke paden naar een politieke coalitie van VVD, PvdA en CDA. Ook als de huidige informatiepoging onder leiding van de heer Opstelten mislukt, zou een eventueel zakenkabinet het best kunnen uitgaan van door VVD, PvdA en CDA aangedragen beleid. Dat is zo om economische, organisatiekundige en culturele redenen.

… om economische redenen

Op de voet gevolgd door The Economist, is een internationaal debat gaande over de vraag of verkleining van inkomensverschillen leidt tot een gezondere en socialere samenleving. In hun boek The Spirit Level komen mijn collega’s Wilkinson en Pickett op grond van vergelijkingen van de 23 rijkste landen, waaronder Nederland, tot de conclusie dat verkleining van inkomensverschillen gunstiger maatschappelijke gevolgen heeft dan verdere economische groei. Zelfs de conservatieve Britse premier David Cameron zegt onder de indruk te zijn van de gerapporteerde verbanden tussen kleinere inkomensverschillen en de betere gezondheid van de bevolking, de hogere schoolprestaties, en de verminderde criminaliteit. Een …

“In het jaar 2000 verplaatst iedereen zich in vervoermiddelen sneller dan de snelheid van geluid. Kanker is bijna volledig uitgebannen, en de gemiddelde levensverwachting is 85 tot 90 jaar. Wie een verplicht pensioen bij een leeftijd van 65 voorstelt, wordt pontificaal uitgelachen.” Wetenschappers doen nogal eens voorspellingen over de toekomst van hun vakgebied. Dat is riskant: wat als ze zulke toekomstmuziek niet kunnen waarmaken? Toch kunnen ze niet anders. Men vraagt ze te verantwoorden waar hun onderzoek goed voor is. En dan ga je als wetenschapper optimistische voorspellingen doen.

Het citaat aan het begin van dit artikel is afkomstig uit een transcript van een serie lezingen gegeven ter gelegenheid van het 25 jarig bestaan van NASA in 1983, te vinden op NASA’s website.Wetenschapsjournalist Jules Bergman voorspelde toen dat we ons ruim 25 jaar later zouden verplaatsen door middel van supersonisch transport, en dat de strijd tegen kanker bijna gewonnen zou zijn.

Nog steeds doen wetenschappers voorspellingen over de technologie van de toekomst, en over kankeronderzoek. Dit leidt soms tot zeer gewaagde beloftes, vindt …

Bloggen is niet meer weg te denken uit de moderne informatiegaring. Ook over wetenschap wordt driftig geblogd. Een recente rel in het hart van de wereld der wetenschap-weblogs geeft aan waar het wetenschappelijke bloggen en wat de uitdagingen zijn.

Uitnodiging
In 2005 stuurde een kleine onafhankelijke uitgever, Seed Media, een uitnodiging naar vijftien reeds zeer populaire, Amerikaanse weblog-auteurs met de vraag of ze hun weblog wilde onderbrengen in een nieuw te vormen netwerk genaamd www.scienceblogs.com. Vele auteurs die in het dagelijks leven gewone wetenschappelijke carrières hadden stemden toe en dit vormde de start van een stormachtige groei van Scienceblogs. Los van de meegebrachte lezers groeide de site door de vele verwijzingen die de auteurs naar elkaar maakten en referenties naar artikelen op netwerken zoals facebook, friendfinder en Twitter. En de belangrijkste reden voor de explosieve groei was dat er met veel vuur over controversiële onderwerpen zoals creationisme, religie, pseudowetenschappen en klimaatverandering werd geschreven. De sterren van het netwerk werden blogs zoals Pharyngula (inktvissen, evolutiebiologie), Respectful Insolence (medische pseudowetenschap), Cognitive …

De ontwikkeling van nieuwe media is razend snel. Waren we pakweg twintig jaar geleden nog onder de indruk van e-mail, zo worden we tegenwoordig met onze smartphones 24 uur per dag op de hoogte gehouden van het wel en wee van onze vrienden en publieke helden. Sites zoals Facebook and Hyves verbinden ons met elkaar en via Twitter laten we de hele wereld weten hoe we ons op het moment voelen. De opmars van 4 jaar Twitter lijkt niet meer te stoppen: in het eerste kwartaal van 2010 groeide het aantal tweets naar 4 miljard op de wereld. Voor de één is deze ontwikkeling een zegen, voor de ander een vloek. Wat u er ook van vindt, door de enorme hoeveelheid data die de tweets leveren lenen ze zich uitstekend voor wetenschappelijk onderzoek.

Tweets – korte berichtjes van maximaal 140 karakters – worden opgeslagen en zijn openbaar, en dus toegankelijk voor data analyse. Alan Mislove uit Boston heeft onderzocht welke woorden in de tweets veelvuldig worden gebruikt, en probeert daarmee de gemoedstoestand van de twitteraar te …

Zal Bouterse bij zijn inauguratie zijn excuses aanbieden over de Decembermoorden? Economisch onderzoek suggereert dat het onverstandig zou zijn.

Op 12 augustus wordt Desi Bouterse geïnaugureerd als staatshoofd van Suriname. Zijn geestelijk leidsman, Steve Meye, heeft laten weten dat Bouterse de nabestaanden van de Decembermoorden om vergeving gaat vragen. Sinds Bouterse zich elf jaar geleden tot het Christendom bekeerde, is hij een ander man geworden, volgens Meye (zie Volkskrant 22 juli). Dat valt te hopen: in Nederland is hij bij verstek veroordeeld tot elf jaar voor cocaïnehandel, en het proces over zijn directe aandeel in de Decembermoorden loopt nog. De politieke verantwoordelijkheid ervoor heeft hij al op zich genomen.

Het effect van excuses op een gedupeerde
Wat kan zijn verontschuldiging dan nog voor effect hebben? Een excuus doet niets: Bouterse doet niet de belofte dat hij het nooit meer zal doen, er wordt geen smartengeld uitgewisseld, laat staan dat zijn excuses het toegebrachte verdriet teniet kunnen doen. Kortom, excuses zijn lege woorden en wat voor uitwerking ze hebben is moeilijk te bevatten. Twee onderzoekers uit Zwitserland hebben het …

De vraag intrigeert al sinds mensenheugenis, hij hield Aristoteles ook al bezig. Deze zei eens, vrij vertaald: “Als er een eerste mens was, dan werd deze – in strijd met alle natuurwetten – geboren zonder vader en moeder. Want er kan geen eerste ei zijn geweest waar een vogel uitkwam, of er moet ook een eerste vogel zijn geweest die een ei legde; want een vogel komt uit een ei.” Maar meer dan een gedachte-experiment is het niet. En dat heeft alles te maken met het feit dat soortvorming een geleidelijk proces is. Het is dus onduidelijk wanneer de kip als soort precies ontstond. En of het ei daarbij eerder was dan de kip, tja…

De kip…
Toch was daar vorige week ineens het antwoord. In de meest vooraanstaande bladen en populaire wetenschappelijke blogs was te lezen dat ovocleidin-17, een eiwit dat uitsluitend voorkomt in de eierstokken van kippen, nodig is voor het maken van de eierschaal. En daarom, zo werd geredeneerd, kan een ei alleen bestaan indien het gemaakt is door een kip. Probleem opgelost: …

Dierproeven worden onder meer gebruikt om het gezondheidsrisico van stoffen in kaart te brengen. Voor het bepalen van de potentie van stoffen om oogirritatie te veroorzaken is door TNO een alternatief voor de welbekende konijnentest ontwikkeld. Helaas heeft het bijna twintig jaar geduurd voordat deze test door de regelgevende instanties als officieel alternatief is geaccepteerd. Een betere samenwerking tussen wetenschappers en regelgevers zou een goede zaak zijn voor de ontwikkeling en acceptatie van alternatieve, dierproefvrije toxiciteittesten.

Oogirritatietest

Om het gezondheidsrisico van nieuwe stoffen die op de markt komen te bepalen worden vaak dierproeven gebruikt. Een voorbeeld hiervan is de draize-oogirritatietest die wordt gebruikt om te voorspellen welke stoffen de potentie hebben om oogirritatie te veroorzaken. Hiervoor worden stoffen in het oogzakje van een konijn gedruppeld om na een bepaalde tijd de eventuele schade van het oog te beoordeelden. Deze test kan uitermate pijnlijk zijn voor het konijn. De Draize-oogirritatietest ligt al jaren onder vuur, vooral omdat de resultaten van de test nogal variabel zijn, zeker voor vaste en pasta-achtige stoffen.

Goed nieuws

lees verder>>