science palooza.nl

Het Nederlandse Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) presenteerde deze week een verslag over het klimaatrapport uit 2007 van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) waaruit bleek dat de aarde opwarmt als gevolg van menselijk handelen. Waarom een rapport over een rapport? Omdat het IPCC bomvol fouten zou staan. Maar het gebrek aan aandacht in de pers voor het PBL rapport onderstreept het non-nieuws gehalte: de conclusies van het IPCC blijken gedegen, het mag allemaal alleen wel wat zorgvuldiger. Betekent dat dan dat we nu echt werk gaan maken van het klimaat? Waarschijnlijk niet.

Twijfel zaaien
Zo’n drie jaar geleden beleefde het onderwerp klimaatverandering een ongekende populariteit. Na het zien van “An Incovenient Truth” van Al Gore, kon je zonder goed fatsoen niet langs de kant blijven staan. Met z’n allen op de praalwagen, verandering moest er komen. Al Gore en het IPCC verdienden de Nobelprijs voor de Vrede, en aan klimaatverandering zou een einde worden gemaakt. Niet lang daarna ontstonden er haarscheurtjes in ‘de beweging’ toen niet alle beweringen en dramatische foto’s in de …

De publieke discussie over duurzame energie richt zich met name op energie bronnen. Maar de ontwikkeling van energieopslag verdient meer aandacht.

Momenteel is duurzame energie en de energietransitie weg van de fossiele brandstoffen een ‘hot-topic’. Het gros van de discussie gaat over de ontwikkeling van zonne-energie, windenergie, kernenergie en biobrandstoffen. Vanuit het oogpunt van fundamenteel onderzoek liggen de problemen niet in de ontwikkeling van de hierboven genoemde energiebronnen, maar in de opslag danwel het transport van energie.

Wat valt er te halen uit zonne- en windenergie?
Als het in het publieke debat over innovatie op gebied van duurzame energie gaat betreft dit vaak betere zonnecellen of efficiëntere windmolenparken. Maar relatief valt daar weinig te halen. Hier een rekenvoorbeeld: de efficiëntie van een zonnecel is te berekenen door de hoeveelheid lichtenergie die op de cel valt te vergelijken met de hoeveelheid elektrische energie die de cel oplevert. State-of-the-art zonnepanelen halen tegenwoordig een efficiëntie waarbij ongeveer 40% zonne-energie in elektriciteit wordt omgezet. Aangezien het maximum haalbare is dat alle zonne-energie omgezet wordt in elektriciteit valt er dus een …

Over de ethiek van proefdiergebruik kan men kolommen volschrijven en er zelfs Kamerzetels mee vullen. Maar a priori tegen dierproeven zijn is naïef en niet van deze tijd. De huidige wetgeving vereist het gebruik van proefdieren om geneesmiddelen te testen op effectiviteit en veiligheid voor menselijk gebruik. Ondanks dat er de laatste tien jaar veel meer geld in het ontwikkelen van goede en gevalideerde alternatieven is gestroomd, is ‘het misbruik’ van dieren nog altijd een noodzakelijk kwaad op weg naar een gezonder leven voor mensen. Een recente publicatie in het blad Nature Methods zet echter een stapje in de richting van beter proefdiergebruik en beschrijft een nieuwe methode om pijn in muizen vast te stellen.

Pijn is subjectief

Pijn in dieren vaststellen is moeilijk maar essentieel voor onder andere dierenartsen, dierenverzorgers en onderzoekers die met proefdieren werken. De moeilijkheid van pijn is dat het een subjectieve beleving is die het beste over te brengen is door middel van taal. Dat sluit een hoop diersoorten uit. Om dit probleem op te lossen …

Op 3 juni gingen ergens in Moskou de deuren van een 550 kubieke meter kleine ruimte dicht. Daarin waren net zes mannen gestapt die daar voor 520 dagen in zullen verblijven. Terwijl de rest van de wereld aan de televisie gekluisterd zit om naar het WK voetbal te kijken, proberen deze mannen een eigen plekje te vinden in het ruimteschip, een dagritme voor zichzelf te creëren en zich bezig te houden met een zee aan wetenschappelijke experimenten die ze moeten uitvoeren tijdens hun gesimuleerde missie naar Mars.

Mars 500 is een samenwerking tussen de ESA (European Space Agency), Roscosmos en het Russian Institute for Biomedical Problems met als voornaamste doel het testen van de psychologische en fysieke effecten van langdurige isolatie. Vanaf het moment dat de deuren dicht zijn gegaan hebben de zes mannen (drie Russen, een Chinees en twee Europeanen) alleen nog maar contact met elkaar en de controlekamer op Aarde.

Hoewel het nog wel even gaat duren voordat de mens voet op Mars zet (we weten niet eens meer hoe we op de …

Het Nederlandse kiessysteem geeft de stem van het volk niet goed weer. We mogen maar op één partij stemmen, terwijl we ook wel een tweede en derde voorkeur hebben. We kunnen nooit ergens tegen stemmen, maar alleen ergens vóór. En we zouden eerlijk moeten invullen welke partij we de beste vinden, maar soms lijkt het meer in ons voordeel om strategisch te stemmen op iets anders.

Deze week hebben we onze stem mogen uitbrengen in de Tweede Kamerverkiezingen, maar het valt te betwisten of de winnaar wel in alle opzichten de beste keuze is. De wetenschap heeft hier heel wat over te zeggen. De belangrijkste vraag is waarom er in een ander kiessysteem soms een andere winnaar uit de bus komt, en of er überhaupt wel een optimaal kiessysteem bestaat.

Eerlijke winnaar
In een denkbeeldig land zijn er slechts drie partijen: Nationale Vaderlands Trots (NVT), Socialistische Volks Partij (SVP) en Quasi Echte Democraten (QED). Van de 100 inwoners hebben 40 mensen de volgende …

De creatie van een nieuwe levensvorm is het hoogst haalbare voor de mens. Daarmee begeeft hij zich op gelijke hoogte met de vele goden die de menselijk cultuur rijk is. Helemaal niets mis mee dus. Of toch? Doordat sensationele verhalen de boventoon voeren in de discussie over synthetisch leven wordt de roep om controle steeds luider en dreigt inperking van een onderzoeksveld met fantastisch veel potentieel.

Met de publicatie van de synthetisch cel vorige week door een groep onderzoekers onder leiding van wetenschappelijk alleskunner Craig Venter werd een nieuwe mijlpaal bereikt. In San Diego woonde ik een presentatie van het onderzoek bij, waar één van de hoofdonderzoekers van het project op uiterst monotone wijze uitlegde hoe het hen was gelukt om het DNA van een zeer kleine bacterie opnieuw in elkaar te knutselen en succesvol te ‘re-booten’ in een cel (zie hier voor een uitgebreidere versie).

Logisch
Deze gekopieerde bacterie is een nieuwe stap voorwaarts in de synthetisch biologie, een onderzoeksveld waar met behulp van biologisch en technologisch inzicht nieuwe biologische vormen worden gecreëerd en bestaande …

Terwijl iedereen zich ongerust maakt over de gevolgen van het olielek in de Mexicaanse golf komt de Volkskrant van afgelopen zaterdag met een ander geluid. ‘Olieramp valt mee’ staat voorop de wetenschapsbijlage. Deze controversiële uitspraak is opgetekend uit de mond van onderzoeker Kees Camphuysen van het NIOZ. Wat een opvallend positief geluid te midden van al het tumult. Maar waarom was ik dan helemaal niet gerustgesteld na het lezen van het artikel?

De reacties op het olielek in de Mexicaanse golf zijn overtrokken en er is nog geen zinnig woord te zeggen over de ecologische schade. Dat was de strekking van het interview met zeebioloog Kees Camphuysen van het NIOZ afgelopen zaterdag in de Volkskrant. Mij ontging de toegevoegde waarde van deze nieuwe invalshoek over het olielek. Helemaal aangezien het verhaal gebaseerd was op één enkele mening.

Onherstelbare ecologische schade

Volgens Camphuysen is het de vraag of er “ooit sprake zal zijn van onherstelbare ecologische schade”. Het is onduidelijk of wordt gedoeld op schade bij deze specifieke olieramp, en of schade onherstelbaar moet zijn om van belang te …

Vorige week kwam het VN-rapport over biodiversiteit uit. Een somber bericht: de natuur gaat eraan. Is dat erg? Ja, vinden de meeste mensen. Maar hoe erg het precies is, en hoe je dat berekent, is ingewikkeld.

Om te beginnen: het is niet zielig voor een soort zelf. De eenzame ijsbeer uit het WNF-spotje die levensmoe naar de volgende ijsschots wankelt is niet zielig omdat hij uitsterft- het leven van een ijsbeer was toch al niet zo’n pretje, zoals Bas Haring betoogt in zijn boek ‘Het aquarium van Marcel Huijsmans’ (2009). Maar voor wie zijn de bevindingen uit het rapport dan zorgelijk? Het antwoord is: voor de mens. Biodiversiteit, de veelheid aan soorten in de natuur, is niet alleen leuk, maar levert ons ook veel op: eten, medicijnen, bouwmaterialen. Daarnaast zijn ook minder goed verkoopbare functies van ecosystemen. Een mangrovebos houdt de zee buiten, de duinen zuiveren drinkwater en de Amazone slaat CO2 op.

Prijskaartje

Wat gebeurt er als we aan zulke ‘ecosystem services’, die nu gratis zijn, een prijskaartje hangen? Esther Turnhout, universitair hoofddocent aan de …

Eén van de grote vragen in gedragswetenschappen is of onze gevoelens en gedrag aangeboren zijn, en zo ja, in welke vorm. Het onderzoek hieraan houdt niet op bij mensen, dieren worden evenwel uitgebreid bestudeerd in wat ze al dan niet kunnen. En zowel studies bij mensen als dieren maken in de laatste decennia grote vorderingen. Een recent onderzoek richt zich op het rechtvaardigheidsgevoel van kleine kinderen. Deze studie toont aan dat kinderen al heel vroeg het onderscheid tussen goed en slecht gedrag kunnen maken.

Proefopzet

Om het gedrag van kinderen te observeren maakten onderzoekers van Yale in de VS gebruik van een vrij simpele proefopzet. Ze lieten anderhalf jaar oude kinderen naar een poppenspel kijken, bestaande uit drie poppen. De pop in het midden speelt met een bal en laat die naar zijn vriendjes toe rollen. De één speelt de bal terug naar de pop in het midden, terwijl de ander de bal pakt en ermee wegloopt. Na afloop van het spel mag het kind één van de twee poppen kiezen: de sociale of degene die wegloopt. …

Wist u dat van elke vijf genen in uw genoom er één gepatenteerd is? Ja, het is even schrikken, maar u bent geen eigen baas in eigen genoom. Die tijd is allang voorbij. Maar een recente uitspraak van een rechter in New York kan daar mogelijk verandering in brengen. Deze rechter stelde dat het patenteren van genen domweg niet grondwettelijk is. En die uitspraak zou wel eens voor een revolutie kunnen zorgen.

Patenten op stukken DNA
In 1978 werd het eerste gen gepatenteerd: het humane groeihormoon. Toen in de jaren negentig steeds meer van de sequentie van het humane genoom bekend werd gingen alle remmen los en in 2005 was twintig procent van al uw genen gepatenteerd. Dat betekent natuurlijk niet dat deze patenthouders nu twintig procent van uw genen bezitten. Dat kan ook niet, want elke keer als er zich ergens in uw lichaam een cel verdubbelt, verdubbelt het DNA in die cel zich ook. Dat kan zo’n bedrijf u toch mooi niet afnemen. Wat het wel betekent is dat alles dat onder het patent …

Daders opsporen met behulp van DNA profielen is een belangrijk stuk forensisch gereedschap. Deze techniek is alleen succesvol in combinatie met een omvangrijke DNA database die de pakkans voor daders groot maakt. Binnenkort kan DNA ook worden gebruikt voor het bepalen van uiterlijke kenmerken voor het maken van een dader signalement. DNA technieken wekken weerzin op bij sommige mensen. Echter, voor deze technieken hoeven we niet bang te zijn, zeker omdat Nederland op dit gebied strenge wetgeving kent.

DNA als forensische opsporingsmethode

Bij forensische opsporingsmethoden wordt steeds vaker gebruik gemaakt van het DNA dat in celmateriaal op het plaats delict wordt aangetroffen. Het bekendste voorbeeld hiervan is de techniek waarbij DNA profielen worden bepaald aan de hand van zogenaamde STR’s (Short Tandem Repeats). Dit zijn korte stukjes DNA code die in herhalingen voorkomen in ons DNA. Combinaties van deze STR’s zijn voor ieder mens uniek en kunnen worden gebruikt als een soort barcode om personen te identificeren. De DNA profielen die worden opgeslagen in een DNA databank zijn afkomstig van biologische sporen …