Kiezen en Delen

“In het eerste experiment betaal ik proefpersonen om ze hele insecten te laten eten: zijderupslarven, meelwormen en een aantal krekelsoorten.”

Deze zin komt uit een nog ongepubliceerd artikel van een econoom van Stanford University. Twee van mijn professionele hobby’s komen hierin samen: dat wat ‘de eiwittransitie’ wordt genoemd, oftewel, hoe krijgen we mensen zover dat ze minder eiwit eten dat uit vleesproducten afkomstig is; en experimenteel onderzoek naar hoe mensen reageren financiële prikkels. Eigenlijk ben ik jaloers. Ik had ik zelf op de vraag willen komen voor hoeveel geld je mensen kunt omkopen om insecten te eten.

Het artikel is geen gimmick. Het beantwoordt de terechte vraag waarom de markt voor nierdonaties illegaal is. Een beetje econoom stelt dat er niets mis is met geldelijke beloningen voor lichaamsdelen van levende mensen: mensen kunnen de afweging zelf wel maken. Tegenstanders zeggen dat financiële prikkels mensen ertoe kunnen aanzetten om dingen doen die eigenlijk tegen hun eigenbelang ingaan. Om te onderzoeken of dat waar is gebruikt de onderzoeker dus insecten.

In totaal 671 deelnemers kregen insecten op hun bord. Een aantal deelnemers kreeg 30 dollar aangeboden om een meelworm te eten; een andere groep 3 dollar. De helft van beide groepen kon kiezen welke informatiefilmpjes over insecten ze wilden bekijken voordat ze hun keuze maakten, een positief (“Waarom u insecten wilt eten”) of een negatief filmpje. Pas na die informatie kreeg men de hapjes te zien.

Van degenen die geen filmpjes mochten kijken, was in de 3 dollar-groep 40 % bereid om een insect te eten, tegenover 67% in de 30 dollar-groep. Van degenen die 30 dollar kregen en wél filmpjes mochten kijken, vond 77% het acceptabel om een insect te eten. Dat kwam doordat mensen aan wie een hoge beloning beloofd werd, zichzelf probeerden te overtuigen door positieve filmpjes uit te zoeken.

Hoge beloningen zorgen ervoor dat proefpersonen optimistischer worden over de consequenties van hun keuze, doordat men informatie zoekt die het effect van hoge beloningen versterkt. Grappig genoeg konden de deelnemers niet voorspellen dat dit effect optrad bij andere deelnemers. Het was dus geen bewust gedrag. Dat betekent dat het ook kan optreden bij nierdonaties. Bij hoge marktprijzen voor een nier proberen mensen zichzelf er misschien van te overtuigen dat het allemaal wel meevalt. Voor een overheid is dat niet een fatsoenlijke manier om het tekort aan nierdonoren op te lossen.

Voor mijzelf heeft het onderzoek ook praktische implicaties. Als ik mijn vrienden weer meelwormenquiche voorschotel, kan ik ze beter van tevoren wat filmpjes laten zien.