DWJW2014thumb

Dit essay is onderdeel van het boek “Dit wil je weten” dat is verschenen op 17 November 2014 en waarin 93 wetenschappers, ondernemers en kunstenaars antwoord geven op één vraag van Paulien Cornelisse:

‘Welk inzicht uit je vakgebied kan anderen helpen in het dagelijks leven?’

Het hele boek is ook als online tentoonstelling te bewonderen via www.nederlandinideeen.nl.

 

Ik loop met een paar moeilijke vragen rond waarvan ik bijna zeker weet dat u die ook weleens stelt: ‘Wie ben ik?’, ‘Wat ben ik?’ en ‘Wat bepaalt mijn gedrag?’

Neem nou de eerste van die vragen, ‘Wie ben ik?’ Biologisch gezien is dat niet zo moeilijk. Ik kom voort uit een unieke genetische combinatie van een eicel van mijn moeder en een spermacel van mijn vader. Die samengesmolten cellen zijn zich gaan delen en hebben geresulteerd in een volgroeid persoon, bestaande uit allerlei onderdelen die elk samengesteld zijn uit miljarden cellen. Zo is het hart opgebouwd uit zo’n twee miljard hartcellen en bevatten je hersenen 86 miljard neuronen. Alles bij elkaar opgeteld bestaat je lichaam uit ongeveer 37 biljoen cellen: dat zijn honderd tot tweehonderd keer meer cellen dan er sterren zijn in ons Melkwegstelsel.

Dat klinkt als veel, maar het is niet eens de helft van het verhaal. Want terwijl we ons nog aan het ontwikkelen zijn in de baarmoeder, worden we langzaamaan ontdekt door bacteriën die hun kans schoon zien om ons als permanent woonadres aan te wenden. Dat loopt na de geboorte zelfs zo uit de hand, dat de cellen die ons mens maken in de minderheid raken. Als je die bacteriën voor het gemak even als een enkel orgaan beschouwt, dan bestaan we uiteindelijk uit vijf tot tien keer meer bacteriële cellen dan menselijke. Probeer nu nog maar eens de vragen ‘Wie ben ik?’ en ‘Wat ben ik?’ te beantwoorden.

Het kan natuurlijk zo zijn dat al die bacteriën alleen maar met ons meeliften en verder niets bijdragen aan de werking van ons lichaam. Maar dat ligt niet erg voor de hand. Om een beter inzicht te krijgen in de rol die ze in ons leven spelen, doen we even een stap terug. Ons eigen genoom bevat zo’n 20.000 genen, oftewel stukken dna die coderen voor bepaalde eiwitten. Die eiwitten worden gebruikt als bouwstenen voor ons lichaam maar vervullen ook andere functies om ons lichaam te beschermen en in stand te houden. Als we nu alle verschillende genen optellen die onze bacteriën met zich meedragen, dan blijken ze honderd keer meer verschillende bouwstenen en functies te herbergen dan ons eigen genoom. De vraag is nu in hoeverre die bacteriële bouwstenen van belang zijn voor ons functioneren.

We weten al een tijdje dat bacteriën helpen bij het verteren van voedsel en ons van belangrijke vitamines voorzien. Maar sinds kort blijkt dat ze tevens een rol spelen in het beschermen tegen ziekmakende micro-organismen; ze stimuleren het lichaam om barrières op te werpen (zoals slijmlagen in de darmen) en houden ons afweersysteem in een staat van paraatheid. Ook zijn er aanwijzingen dat aandoeningen als acne, auto-immuunziekten en kanker verband houden met verstoringen in de bacteriebalans. Daarnaast lijken bacteriën invloed te hebben op de ontwikkeling van de hersenen en, hoe onwaarschijnlijk het ook klinkt, door de ontdekking dat sommige bacteriën belangrijke neurotransmitters (zoals gaba) namaken is het zelfs niet langer ondenkbaar dat ze de bevattelijkheid voor verslaving, slapeloosheid en depressie kunnen beïnvloeden.

Er wordt vaak gezegd dat je brein alles bestiert en vrije wil een illusie is. Maar wat is de rol van al die bacteriën in mijn lichaam? Ben ik nu voor meer dan de helft een bacterie en bepalen zij wie ik ben en sturen ze, zonder dat ik daar erg in heb, mijn gedrag? Als dat laatste klopt, wie is hier dan eigenlijk de passagier? U begrijpt, er zijn veel vragen waar we het antwoord nog niet op weten. Maar als ik dan toch één advies mag geven: wees terughoudend met antibiotica. U vernietigt daarmee niet alleen grote groepen bacteriën in uw lichaam, maar daarmee ook een gedeelte van wat en wie u bent. Dus wees zuinig op uw bacteriën, dan zijn zij dat vast ook op u.

Kijk voor meer op www.nederlandinideeen.nl.