Voetbalvirus

Talloze fans kijken er al lang naar uit en over een kleine zeven maanden is het eindelijk  zover, dan gaat het WK voetbal in Brazilië van start. Maar naast het bemachtigen van een ticket en het bijhouden van de topscores van hun favoriet, is er nog iets anders waar de fans zich druk over zouden moeten maken. Deze week in Nature waarschuwt Dr. Simon Hay, professor in epidemiologie aan de Universiteit van Oxford, de voetbalsupporters voor dengue, ook wel knokkelkoorts genoemd, een ziekte die in grote delen van Brazilië voorkomt.

Kapers aan de Braziliaanse kust

Knokkelkoorts wordt veroorzaakt door het dengue virus. Dit virus wordt verspreid door de Aedes Aegypti mug, ofwel tijgermug, die in bijna alle subtropische en tropische delen van de wereld voorkomt. De actuele wereldwijde denguebesmettingen worden voortdurend in kaart gebracht. Alle vier verschillende types van dit virus veroorzaken na een infectie griepachtige symptomen, zoals hoge koorts, hoofdpijn, spierpijn, en – zoals de naam knokkelkoorts al suggereert – pijn in de gewrichten. Hoewel je je er een tijdje goed ziek van kunt voelen, is een eerste infectie met dengue in principe niet ernstig. Bovendien geeft het levenslange bescherming tegen een nieuwe infectie met hetzelfde virustype. Word je echter opnieuw geïnfecteerd door een van de andere virustypes, dan wordt je immuunsysteem om de tuin geleid, en bestaat er een kans dat je dengue hemorrhagische koorts of zelfs dengue shock syndroom ontwikkelt. Deze veel ernstigere vormen van dengue gaan gepaard met hevige inwendige bloedingen en kunnen een fataal beloop hebben.

De antistoffen die je produceert na een eerste infectie en die je beschermen tegen toekomstige infecties met datzelfde virustype blijken de boosdoeners; bij infectie met een ander denguetype zorgen die er juist voor dat de ziekte verergert.

Direct na binnenkomst in het lichaam, infecteert het virus immuuncellen. Eenmaal in de cel, kaapt het virus de DNA-duplicatie- en eiwitproductiesystemen van de gastheercel en gebruikt deze om nieuwe virusdeeltjes te produceren. Een complexe afweerreactie bestrijdt de kaper, onder andere via de aanmaak van antistoffen; door te binden aan het virus voorkomen de antistoffen dat het een nieuwe cel kan infecteren. Dit gaat niet altijd even goed: de effectiviteit van de antistoffen hangt af van de sterkte van de interactie tussen het virus en het antilichaam.

In het geval van een infectie met een ander virustype, ‘passen’ de antistoffen niet perfect op het virus. Omdat de binding niet optimaal is, kunnen de antistoffen geen efficiënte afweerreactie teweeg brengen en kan de kaper niet onschadelijk worden gemaakt. In plaats daarvan helpen de antistoffen het virus juist bij het binnendringen van de cel. De immuuncellen halen het antistof-virus complex naar binnen via speciale receptoreiwitten, met een efficiëntere kaping en snellere aanmaak van nieuwe virusdeeltjes als gevolg. De inwendige bloedingen ontstaan vervolgens door de overmatige productie van stoffen die schadelijk zijn voor de bloedvaten. Welk mechanisme hier precies verantwoordelijk voor is, wordt nog onderzocht (zie verder hier).

Dengue en het WK

Na de spannende loting weten we nu waar oranje zijn eerste wedstrijden zal spelen. Maar al langer weten we in welke gebieden de kans op een dengue-infectie het grootst is. Dit risico varieert over het hele land en gedurende het hele jaar. Uit cijfers van het Braziliaanse public health surveillance system blijkt dat de kans op infectie in de zuidelijke kuststeden het hoogst is gedurende de Braziliaanse (na)zomer, maart en april, en sterk is afgenomen in juni en juli, de maanden waarin het WK zal worden gespeeld. In de noordelijke kuststeden komt die piek echter later en houdt deze langer aan. De maanden juni en juli vormen dan een hoog risico. Van de twaalf verschillende steden waar het toernooi zich zal afspelen, bevinden drie steden zich in het noordelijke risicogebied, te weten Fortaleza, Natal en Salvador.

Wat is er aan te doen?

Preventieve medicatie en vaccinatie bestaan nog niet voor dengue, dus het beste is om te zorgen dat de tijgermug geen kans krijgt je te steken. Met het bedekken van armen en benen en het gebruik van muggenweringsmiddelen zoals DEET kom je een heel eind. Weet dat de muggen vooral in steden voorkomen. Ze steken overdag, een klamboe heeft daarom geen zin.

Dus haal de oranje petten en sjaals vast uit de kast, strijk je voetbal-T-shirt, oefen het Wilhelmus nog een keer en zing in Brazilië ons elftal naar de finale. Maar zorg er wel voor dat het Oranjevirus geen plaats maakt voor het denguevirus!