schaamluis

Wij mensen hebben nogal wat op ons geweten als het gaat om biodiversiteitsafname. Met onze doorgaande kolonisatie van deze planeet blijft er soms maar weinig ruimte over voor andere aardbewoners, die voor hun voortbestaan afhankelijk zijn van soms heel specifieke ecologische omstandigheden. Meerdere vogelsoorten zijn daar inmiddels het slachtoffer van, en ook de panda heeft het zwaar onder de ontbossing van zijn natuurlijke habitat. En niet alleen charismatisch gedierte wordt bedreigd: ook het leven van de geleedpotige Pthirus pubis staat op het spel.

Habitatvernieling
Hoewel het ongetwijfeld niet iedereens hobby is om met grof geweld de genitale jungle uit de grond te trekken, geniet de ‘Brazilian wax’ aanzienlijke populariteit. Leuk voor de slaapkameractiviteiten; minder leuk voor Pthirus pubis, de schaamluis, die in het dagelijks leven graag tussen de weelderige halmen in uw kruis verpoost. Daarmee is de waxpraktijk dus je reinste habitatvernieling te noemen, waarmee we van de schaamluis zomaar een bedreigde diersoort gemaakt hebben. Protest!

De kans is groot dat u bovenstaand bericht al eerder voorbij hebt zien komen, het is om begrijpelijke redenen een geliefd wist-je-datje, dat van tijd tot tijd de kop opsteekt in de populaire media. Helaas is deze stelling niet meer dan een wassen neus: de ‘Brazilian’ staat weliswaar in het beklaagdenbankje, maar is nog lang niet veroordeeld voor de afname van het aantal schaamluisgevallen. Tijd voor een korreltje zout bij dit verhaal.

Causaal verband
Waar komt het idee dan vandaan? In 2006 vergeleken twee onderzoekers uit Leeds het aantal gevallen van schaamluis met die van gonorroe en chlamydia, en zagen ze dat terwijl de andere SOA’s gaandeweg steeds vaker voorkomen, de schaamluisprevalentie in zeven jaar tijd (van 1997 tot 2003) nagenoeg gehalveerd was. Interessanter nog: bij vrouwen was een radicale afname van het aantal gevallen zichtbaar in 2000, en drie jaar later volgde hetzelfde opvallende patroon bij mannen. Tot dusver de data.

In hun ijver om deze trends te verklaren merkten de onderzoekers op dat de populariteit van ‘Brazilian waxing’ in deze periode sterk toenam, en in eerste instantie vooral in zwang was bij vrouwen voordat ook mannen aan de schaamstreekverzorging gingen. Zouden deze twee feitjes aan elkaar gelinkt kunnen worden? De auteurs lieten dit in het midden, en gaven hun werk—een uitermate kort artikel—slechts de suggestieve titel “Did the ‘Brazilian’ kill the pubic louse?” mee. Dat ging er bij de populaire media—die het vraagteken voor het gemak even vergaten—vervolgens in als koek.

Nuance
Met het waarnemen van een teruggang van het aantal patiënten met schaamluis in een periode waarin het waxen van geslachtsdelen populair werd is de kous natuurlijk nog lang niet af. Waar niet naar werd gekeken was bijvoorbeeld de staat van verzorging waarin de kruisstreek van een schaamluisgastheer of -vrouw in verkeerde. Daarnaast zijn er nog veel meer andere verklaringen te bedenken voor de waargenomen trends: het ging immers niet om absolute gevallen, maar om de gevallen die werden geregistreerd. Een toename aan kennis over zowel de aandoening als een remedie—een online te bestellen anti-luizentonic, bijvoorbeeld—zou dus ook prima als verklaring kunnen dienen.

Maar die nuance is helemaal niet leuk om over te schrijven, en blijft al helemaal niet hangen bij het publiek. In de strijd om lezers is de waarheid het eerste slachtoffer. Dit probleem beperkt zich overigens niet tot luizenecologie: het is een herhaald drama in vele populaire weergaven van wetenschappelijk onderzoek.

Maar ook de wetenschappers zijn niet helemaal onschuldig in deze staat van verwarring: ze verkochten hun verhaal immers onder een sensationele kop die slechts betrekking had op wat speculatie, niet op de data die ze presenteerden. Maar hoe veel ze ook benadrukken dat we het allemaal nog niet precies weten, de boodschap “‘Brazilian wax’ doet de schaamluis uitsterven” is de hardnekkige ondertoon van ieder artikel dat erover verschijnt.

In kaart
Wat we dan wél weten, is dat de schaamluis zich ook prima kan vermaken op sommige andere behaarde plekjes van ons lichaam. Mocht het vernielen van het kruishabitat dus inderdaad de oorzaak blijken van het verdwijnen van de luis, dan is een ecologische hoofdstructuur van lichaamshaar eventueel een oplossing. Maar net als bij iedere bedreigde diersoort is het van belang dat de oorzaken goed in kaart gebracht worden om zo effectief mogelijk het uitsterven tegen te gaan. Eerst dus nog wat onderzoek doen. En daarbij geen voorbarige conclusies trekken.

 

Plaatje boven: euthman op flickr (creative commons).