download

Op 24 juni 2012 haalde de dood van een schildpad wereldwijd de voorpagina’s. De schildpad, genaamd Eenzame George, had de twijfelachtige eer om de laatste overlevende te zijn van de Chelonoidis nigra abingdoni, een reusachtige landschildpad die op één van de Galapagos-eilanden leefde. Met de dood van George was de soort definitief uitgestorven.

Of toch niet? In januari 2013 schreef een groep wetenschappers van de Universiteit van Yale in de Verenigde Staten dat ze de soort opnieuw tot leven willen wekken. Hoe is dat mogelijk, een uitgestorven diersoort nieuw leven inblazen?

In Jurassic Park werden dinosauriërs tot leven gewekt met DNA geconserveerd in barnsteen. Dat kunnen wetenschappers (nog) niet, maar ook in het verhaal van de Galapagos-reuzenschildpad speelt DNA een belangrijke rol. De ontdekking van een zeventiental genetisch sterk aan de inmiddels overleden George verwante schildpadden, ligt aan de basis van de claim dat de abingdoni een nieuwe kans kan krijgen.

De gevonden schildpadden stammen slechts gedeeltelijk af van de abingdoni, die alleen voorkomt op het eiland Pinta. De onderzoekers van Yale vonden de schildpadden echter op het eiland Isabela, vijftig kilometer verderop. Waarschijnlijk zijn een aantal abingdoni in de negentiende eeuw door mensen naar Isabela gebracht. Daar paarden zij met schildpadden van andere soorten, met de zeventien ontdekte ‘hybride’ exemplaren als resultaat. Door de schildpadden met elkaar te laten paren hopen de wetenschappers de abingdoni te doen herleven.

Het feit dat de abingdoni vruchtbare nakomelingen kregen met andere schildpaddensoorten doet echter de vraag rijzen of de Chelonoidis nigra abingdoni wel een aparte soort is? Een paard en een ezel zijn immers twee verschillende soorten omdat ze samen geen vruchtbaar nageslacht kunnen krijgen.

Het produceren van vruchtbaar nageslacht is echter niet het enige relevante criterium om soorten van elkaar te onderscheiden. Ook evolutionaire verwantschap (bijvoorbeeld zichtbaar in DNA), de uiterlijke kenmerken en de inwendige bouw van de dieren zijn van belang. Op basis van deze gezamenlijke criteria werd eerder besloten dat de abingdoni toch een aparte diersoort was. De wetenschappers van Yale zijn nu van plan de hybride schildpadden met elkaar te laten paren om George terug te brengen.

Kan dat eigenlijk wel? De nakomelingen van de hybride exemplaren blijven namelijk ook altijd de nakomelingen van andere schildpadsoorten. Volgens de Amerikaanse wetenschappers is dat geen probleem. De wetenschappers laten de hybride schildpadden niet met elkaar paren om een dier te krijgen dat precies hetzelfde is als George (ook twee exemplaren van dezelfde soort zijn immers niet identiek), maar om een schildpad te krijgen die zowel in uiterlijk als in DNA ‘nauwe affiniteit’ vertoont met de abingdoni.

De wetenschappers maken zo handig gebruik van de verschillende criteria om het begrip soort uit te leggen. Zij beperken hun eigen definitie van de abingdoni impliciet tot de uiterlijke kenmerken en het DNA, en laten het verkrijgen van vruchtbare nakomelingen met andere schildpadsoorten niet doorslaggevend zijn. Hierdoor kunnen ze de claim hardmaken dat ze een uitgestorven diersoort laten herleven.

Hoewel dit onderzoek in verre niet lijkt op het spektakel van Jurassic Park, is het te gemakkelijk om het af te doen als een spel met woorden. Het laat vooral zien dat er geen klip klaar antwoord is op de vraag wat diersoorten van elkaar onderscheid, een probleem dat er met het herlevingsproject niet makkelijker op zal worden. Wat zou Darwin, met zijn grote fascinatie voor de verschillende schildpaddensoorten op de Galapagos-eilanden, hiervan hebben gevonden?