shiny brain

Wie beter wil presteren, gebruikt doping en niet alleen in de sport. Cognitieve enhancers zijn in  opkomst. Het is nog volstrekt onduidelijk waar we precies mee te maken hebben en hoe we met deze vorm van ‘breindoping’ moeten omgaan.

Het World Economic Forum en tijdschrift Nature berichtten onlangs dat cognitieve enhancers in hun ogen een mogelijk risico voor de maatschappij zijn. Het gaat bijvoorbeeld om medicijnen die tegen psychische klachten zijn ontwikkeld, maar die ook gebruikt kunnen worden om cognitieve prestaties te verbeteren.

Een bekend voorbeeld is Ritalin dat niet alleen door ADHD-patiënten, maar ook steeds vaker door gezonde mensen wordt ingenomen om hun grenzen op werk- of studiegebied te verleggen.

Urinetest voor tentamens

Onder Amerikaanse studenten is het gebruik van Adderal (in de VS een veel voorgeschreven middel tegen ADHD, vergelijkbaar met Ritalin) populair. Misschien ook niet eens zo vreemd; met studieschulden oplopend tot tonnen, wil je natuurlijk wel het maximale uit je studie halen. Of eigenlijk dus: méér dan het maximale.  Dit kan natuurlijk als valsspelen worden gezien. Er is inmiddels  geopperd om urinetests in te voeren op universiteiten.

Met de plannen van het nieuwe kabinet lijkt Nederland ook die kant uit te gaan, wat ook in deze context dus zorgwekkend is. Hoewel het volgens een recent rapport op dit moment nog wel meevalt onder Nederlandse studenten.

Agressieve soldaten

Breindrugs zijn echter niet ongevaarlijk. Psychofarmaca richten zich doorgaans op een bepaald neurotransmittersysteem en daardoor zijn de effecten verre van specifiek. Modafinil bijvoorbeeld, is een medicijn tegen slaapstoornissen zoals narcolepsie. In verschillende landen gebruikt het leger het om soldaten en piloten langere missies vol te laten houden. Maar het middel zou ook invloed hebben op gedrag: de gebruiker wordt zó gedreven om zijn taak af te maken, dat elke verstoring hem mateloos irriteert, wat ook tot agressie kan leiden. Misschien niet zo’n handige bijwerking voor bewapende militairen.

Kennis over lange-termijneffecten van neuro-enhancers is er nog nauwelijks, maar is wel van groot belang, met name voor het nog ontwikkelende brein. Ook is misbruik niet moeilijk in te denken. Geheugen-wissers bijvoorbeeld, staan misschien wel helemaal niet zo ver af van geheugen-boosters.

Ongelijkheid

Daarnaast is er een aantal ethische kwesties. Cognitieve enhancers zijn  bijvoorbeeld kostbaar dus alleen beschikbaar voor de beter bedeelden. En net als in de wielrennerij verhoogt gebruik door de één de druk op anderen om mee doen om in de race te blijven. Een race met ongelijke kansen dus.

Behalve geld spelen ook moraal en vrijheid mee: degenen die beter presteren door enhancers maken de race ook oneerlijk voor anderen die uit principe liever op eigen kracht presteren, of misschien bang zijn voor de risico’s en bijwerkingen. En wat doe je bijvoorbeeld als ouder wanneer je kind als enige de verhoogde druk niet aankan? Wordt ouderen hun rustige oude dag niet ontnomen als van ze verwacht wordt langer optimale cognitieve capaciteiten te behouden?

Door deze ethische en gezondheidskwesties voorspelt Het World Economic Forum dan ook dat cognitive enancers verregaande maatschappelijke invloed zullen hebben de komende decennia, op het gebied van onderwijs, maatschappelijke ongelijkheid, exploitatie, en internationale wetgeving m.b.t. oorlogsvoering.

Visolie

Maar waar ligt de grens eigenlijk? Behalve pillen, zijn ook bijlessen voor een Cito-toets misschien cognitieve enhancers. Door de lessen zullen kinderen hoger scoren dan op basis van de standaard ontwikkeling en onderwijs. Zelf ben ik mijn eindexamens op dextro-energy en valeriaan doorgekomen (en een rekenmachine), en heb ik tijdens mijn zwangerschap braaf visolie geslikt om de hersentjes van mijn ongeboren kind in elk geval niet te benadelen. En is een thermos koffie om een nacht door te werken niet net zoiets als een pilletje Modafinil? Niet als je naar de bijwerkingen kijkt natuurlijk. Maar voor de principiëlen: het idee is hetzelfde.

Het verder ontwikkelen van psychofarmaca is natuurlijk van groot belang voor patiënten. Het is dan ook geen oplossing om dit proces te stoppen, als het al mogelijk zou zijn. Een vooraanstaand neuro-ethicus pleit ervoor om vooral niet te overspannen te reageren op de ontwikkelingen, en dat we ons moeten richten op veilig gebruik. Het advies van het WEF is ook niet voor niets juist dat de mogelijke dreiging van neuro-enhancers voor de (internationale) samenleving in de komende jaren zorgvuldig onderzocht moet worden. Helaas staan farmaceutische bedrijven niet in de rij om geld te schieten.

Meer vrije tijd?

En dan is het aan ons om zorg te dragen voor de morele kant. ­We zouden smartdrugs bijvoorbeeld met z’n allen kunnen gebruiken om hetzelfde werk in minder tijd te verrichten zodat we meer vrije tijd hebben. Maar dat lijkt me –helaas- geen waarschijnlijk scenario. In de praktijk zal de invulling voor iedereen anders zijn­. Maar hopelijk kunnen we er met zijn allen toch voor zorgen dat school, studeren en carrièremaken geen ongelijke rat race wordt.­