Afgelopen week presenteerde het radioprogramma Argos dat nieuwe antistollingsmiddelen dabigatran en rivaroxaban, zogenaamde NOACs, gevaarlijke bijwerkingen zouden hebben en mogelijk verschillende doden in Nederland zouden hebben veroorzaakt. De ophef na het programma was gering; in de media reageerden verschillende artsen dat het medicijn keurig in een klinische studie was getest en dat we ons nergens zorgen over hoefden te maken. De reactie van de tweede kamer en de minister laat vooralsnog op zich wachten. Was het Argos programma daarmee tendentieus en zonder reden zeer negatief tegenover de farmaceutische industrie, of is er meer aan de hand?

Nog maar enkele jaren geleden hebben we met het vioxx drama te maken gehad; een ontstekingsremmer die aan tienduizenden mensen het leven heeft gekost doordat het een verhoogde kans op hartproblemen gaf. Het medicijn werd initieel met hoge verwachtingen en mooie resultaten vanuit de klinische studies op de markt gebracht en razendsnel aan grote groepen mensen voorgeschreven. Vioxx werd daarmee het meest voorgeschreven medicijn ooit en totdat er verdacht veel mensen begonnen om te vallen werden er miljarden aan verdient. Uiteindelijk moest producent Merck het medicijn van de markt halen, en terwijl later bleek dat er tijdens verschillende studies al indicaties waren voor gevaarlijke bijwerkingen, werd de zaak uiteindelijk afgedaan met een boete die in verhouding met de omzet van de farmaceutische industrie niets voorstelde.

Gezien verschillende beruchte voorvallen in de afgelopen jaren, zou het naïef zijn als we de berichtgeving rond de NOACs zomaar afdoen als tendentieus. Nog altijd verdwijnen 2 van de 4 klinische studies die door de farmacie worden uitgevoerd in de diepste archiefkasten omdat niet de gewenste resultaten worden behaald. Anderzijds worden studies voortijdig stop gezet op het moment dat een positief resultaat wordt behaald. Dit zijn doodzondes die uiteindelijk de effectiviteit van een medicijn beter laten lijken en de bijwerkingen minder laten lijken dan ze werkelijk zijn. Die problemen komen nu ook naar boven bij de NOACs; zijn de studies wel juist en lang genoeg uitgevoerd en hoe gevaarlijk zijn de werkelijke bijwerkingen?

Eind 2011 werd het medicijn rivaroxaban door de FDA (het Amerikaanse agentschap dat medicijnen op hun veiligheid en effectiviteit beoordeelt) goedgekeurd terwijl het adviesorgaan van de FDA grote bedenkingen had en op minstens nog één klinische studie aandrong. De redenen voor de bedenkingen waren dat: het niet vaststond dat het middel beter was dan het oude middel waartegen het getest werd (warfarin), het nieuwe middel zo’n 15 maal duurder zou zijn dan het oude, er bedenkingen waren bij de manier waarop de klinische studie was uitgevoerd, er geen antidotum tegen het middel bestaat (dus als een bloeding optreed, een veel voorkomende bijwerking, dan is die niet te stoppen, terwijl dat bij de oude middelen wel zo is) en er waren serieuze bedenkingen hoe mensen (bij problemen) van het middel afgehaald kunnen worden en op het oude vertrouwde middel kunnen worden gezet zonder dat er grote bijwerkingen optreden.

Rondom de deal die de farmacie met minister Schippers heeft gesloten lijkt zich ook iets vreemds te hebben voorgedaan. Voordat de medicijnen door minister Schippers werden toegelaten voor vergoeding door de zorgverzekeraars onthulde Argos dat duizenden mensen het op kosten van de farmacie al kregen voorgeschreven. Nu sinds 1 December de medicijnen dan toch worden vergoed zit het zorgstelsel dus direct met een rekening opgescheept van duizenden mensen die al aan de nieuwe middelen zitten. De minister zegt ondertussen dat ze een geweldige, nog nooit vertoonde deal heeft afgedwongen. Maar dat ziet er vanuit het perspectief van de farmacie heel anders uit; zij weten dat ze gegarandeerd miljoenen zullen verdienen aan een nieuw ‘blockbuster’ medicijn dat ze zelf alvast aan heel wat mensen hebben aangeboden. Die deal van de minister, voor medicijnen waarover het laatste woord wat betreft veiligheid en effectiviteit nog niet is gesproken is inderdaad een zeer mooie afspraak. Dat heet ook wel een sigaar uit eigen doos.