highres_161311742

Do-it-yourself-biotech

Een geweldige binnenkomer op Discovery Rotterdam: een paneldiscussie over gentherapie onder leiding van Marcel Hulspas van de Volkskrant. Maar het verloopt moeizaam. De zaal is groot. Er zijn nog weinig mensen. Marcel zweet. Panelleden Ron Fouchier, Gerard Wagemakers en Cor Osterwijk zijn op elkaar ingespeeld. En Marcel zweet nog meer.

Totdat het vierde panellid het woord neemt. Die jonge. Die het allemaal zelf doet. De Robin Hood van de biotechnologie. Do-It-Yourself-biotechnoloog Pieter van Boheemen. Zelf noemt hij het liever Do-It-Together, want het is een gemeenschap. Met hun 3D-printers maken ze alles zelf – van pipetpuntjes tot centrifuges – en volledig open source. Wel even schrikken voor de gevestigde orde. Hoewel. ‘Ik vind hem niet eng, hoor’, reageert Wagemakers laconiek op het speldenprikje van Hulspas. Fouchier valt hem bij: ‘Het duurt nog tientallen jaren voordat DIY-ers het onderzoek uit mijn lab kunnen herhalen.’ En hij geeft twee redenen: geavanceerde apparatuur en hoogwaardige kennis. ‘Bovendien,’ zegt de viroloog met betrekking tot onderzoek naar het vogelgriepvirus, ‘zijn DIY-biotechnologen heus wel slim genoeg om dit niet op hun keukentafel te doen.’ Toch is het een interessante ontwikkeling, die DIY-biologie. ‘Er zijn al jongens bezig met het printen van DNA-sequencers,’ verklapt Van Boheemen achteraf. En dus is het wachten op de next generation.

Meer weten? Kij op: Diybio.org

Wanneer laat jij wat genen inspuiten?

‘Dank dat u met zo’n grote getalen bent gekomen’, zegt Gerard Wagemakers spottend tegen zijn slechts twintig toehoorders. En hij steekt van wal. Zijn lezing gaat over erfelijke ziekten. Over hoe foutjes in het DNA kunnen leiden tot ernstige aandoeningen. Over de 8.000 erfelijke ziekten die we kennen. En over hoe we ze kunnen oplossen. Met gentherapie. Als voorbeeld noemt Wagemakers de ziekte van Pompe, een erfelijke spierziekte. De huidige enzymvervangende therapie kost 700.000 dollar per patiënt per jaar. Met gentherapie ‘kunnen patiënten voor 250.000 dollar klaar zijn’, verwacht Wagemakers. Dat duurt echter nog wel een jaar of 15, want het is tot nu toe alleen op muizen getest.

Wagemakers werkt al jaren aan gentherapie, het eeuwige talent onder de therapieën. Het principe is heel simpel: spuit patiënten met een ontspoord gen in, met een gezonde variant van dat gen. Het lichaam van de patiënt gaat dan vanzelf goed DNA aanmaken, met genezing tot gevolg. Hoewel, vanzelf? Het lichaam moet wel kunnen omgaan met dat nieuwe DNA. Voor patiënten met Pompe betekent dat: trainen, trainen, en nog eens trainen. Hoe dat voelt? Heel raar. En het is ook best lastig om je spieren echt te controleren.

Dat blijkt wel als ik mijn spieren aansluit op de Kinect-achtige opstelling van spelontwikkelaar Adriaan Wormgoor (FourceLabs). Samen met Wagemakers’ collega’s maakte hij een SuperMario-variant die werkt op spieraanspanning. Je spieren worden aangesloten, de spanningsmeter gecalibreerd, en je wordt losgelaten in een SuperMario-vliegtuig. Best moeilijk, vooral omdat je het met zijn tweeën doet: een persoon doet links-rechts; de ander omhoog-omlaag. Met veel botsingen en verwijten tot gevolg. Maar ook hilariteit, gegil, en gelach. ‘Supervet’, zegt een meisje als ze het zaaltje uitloopt. Tegelijkertijd is er het collectieve besef dat het volledig controleren van je spieren niet makkelijk is. Kun je nagaan hoe een Pompe-patiënt zich voelt.

Dr. Pill

Hij is hier, op Discovery Rotterdam: de pil voor alles. En hij werkt! Neem je de pil, dan ga je namelijk dood. En dus zijn al je problemen opgelost. Simpele logica van de kunstenares die hem maakte, Joyce Overheul.

De kunstenares benaderde duizenden vreemden met een even simpel verzoek: stuur mij één exemplaar van uw dagelijkse pillen. Waarom? ‘Ik wilde een pil maken die al je problemen oplost’, legt Overheul uit. Slechts één mevrouw deed een beetje moeilijk. Of ze de pillen niet zou gebruiken voor haar eigen zelfmoord. Maar daarvoor had ze toch al genoeg pillen verzameld, dus ‘haar pillen zouden niet het verschil maken.’ De mevrouw was overtuigd en stuurde haar haar doos dagelijkse pijnstillers. Ook was er een arts uit Eindhoven, die zich afvroeg hoe ze aan de chemotabletten was gekomen. ‘Die mogen namelijk normaal gesproken het ziekenhuis niet uit’, legt Overheul uit.

Overheul heeft de pil bij zich, op Discovery Rotterdam. Evenals een placebo. Daarop prijkt de tekst: ‘Beste dief, helaas voor jou is dit een placebo. Hah Hah Hah!’ Indrukwekkend detail: de pil bevat 142 actieve stoffen, met 207 effecten en 902 neveneffecten. Dodelijk.

Bekijk hier een filmpje van Joyce Overheul