De eerste weken van september wandelde ik door de noord-Engelse heuvels. Prachtige vergezichten en natte bossen wisselden elkaar af. De reisgids vertelde me dat in dit gebied (Cumbria) nog kans was om de zeldzame rode eekhoorn te zien, een soort die in vrijwel heel Engeland op de rand van uitsterven staat. Of beter gezegd: de rode soort is vervangen door de grijze eekhoorn. Die grijsbruine eekhoorn zag ik dan ook regelmatig gezellig door het bos scharrelen. Hoe zit dat eigenlijk in Nederland? Hebben onze rode eekhoorns iets te duchten van de grijze concurrent?

De grijze eekhoorn is een schoolvoorbeeld van een invasieve soort. Dat is een soort die buiten zijn natuurlijk verspreidingsgebied terecht is gekomen en zich daar succesvol gevestigd heeft, vaak met schade aan de natuurlijke omgeving tot gevolg. De grijze eekhoorn komt oorspronkelijk uit Noord-Amerika, maar is vanaf de negentiende in Groot-Brittannië en Ierland geïntroduceerd. Ook elders in de wereld, zijn deze eekhoorns vrijgelaten, zoals bijvoorbeeld in noord-Italië waar ze halverwege de twintigste eeuw werden geïntroduceerd.

Anderhalve eeuw later heeft de grijze eekhoorn zich in heel Engeland gevestigd en is zijn neefje de rode eekhoorn daar vrijwel bijna uitgestorven. Alleen waar de grijze eekhoorn nog niet zit, vind je de rode soort nog. Waardoor kunnen deze twee soorten niet gelukkig samenleven? Beide soorten bevinden zich in hetzelfde leefgebied van boomrijke omgevingen. De grijze eekhoorn doet het daar gewoonweg beter. Ze kunnen tweemaal zo zwaar worden, meer vet opslaan (handig in de winter) en komen veel meer op de grond, waardoor ze meer voedsel vinden en sneller kunnen verhuizen. Hiernaast zijn er aanwijzingen dat de grijze eekhoorn drager is van een virus (squirrel pox virus) dat dodelijk is voor de rode eekhoorn.

Het is weer een voorbeeld waarbij de mens versnelt, wat in de loop van de evolutionaire geschiedenis al zo vaak is gebeurd: dieren die beter aangepast zijn aan hun leefomgeving vervangen een andere soort. Je zou in dit geval kunnen zeggen: rood of grijs, beide zijn schattige eekhoorntjes.

Het is echter niet alleen een kwestie van weer een dier dat door menselijk ingrijpen het loodje legt. In een rapport van de Europese Unie uit 2010 blijkt dat de grijze eekhoorns forse economische schade veroorzaken, doordat ze bomen voor de houtkap beschadigen. Ze strippen de schors van de bomen, en dwarsbomen daarmee de ontwikkeling van deze boomplantages in Engeland en Italië. Ook zijn er wetenschappers die denken dat de grijze eekhoorn-invasie verantwoordelijk is voor de afname van allerlei vogelsoorten in het bos.

Om de rode eekhoorn in Engeland te redden zal de grijze eekhoorn actief moeten worden uitgeroeid. Dat is doorgaans geen populaire maatregel en zeer waarschijnlijk is het al te laat. In Italië is de grijze eekhoorn later geïntroduceerd, maar ook daar vordert de verspreiding snel. In 2006 voorspelden wetenschappers op basis van wiskundige modellen dat de grijze eekhoorn over 30 jaar Frankrijk binnenwandelt. De Nederlandse bossen zullen uiteindelijk niet achterblijven.

In mei 2012 namen veertig eekhoornexperts van over de hele wereld in Japan een resolutie aan om de eekhoorninvasie te stoppen. Belangrijkste punten: stop de handel in eekhoorns als huisdier en roei kleine populaties van geïntroduceerde eekhoorns direct uit. Ik vraag me af of er politici zijn die deze resolutie lezen, maar vrees dat de rode eekhoorn Europa op zijn witte buikje kan schrijven. Saillant detail: de rode eekhoorn is zelf bezig met een invasie van Japan; of de Japanse eekhoorn dat prettig vindt, moet nog blijken.