elegans2

Een maandenlang verblijf in de ruimte lijkt niet echt gezond, als je de terugkomst van de 3 astronauten van de ISS bekijkt. Lijkbleek, doodstil en kotsend zaten de mannen uit te puffen op de steppen in Kazachstan door de plostelinge zwaartekracht die ze te verduren kregen na maandenlange gewichtsloosheid. Het gebrek aan zwaartekracht heeft ook effect op de spieren, die langzaam afbreken in ruimte. André Kuipers en zijn collega’s moesten dan ook dagelijks sporten om dit effect zo klein mogelijk te houden.

Onderzoek met kleine proefdieren in de ruimte kan helpen om spierafbraak bij astronauten beter te begrijpen en mogelijk te kunnen voorkomen. Hier wordt onder andere het kleine wormpje C. elegans voor gebruikt, dat genetisch best veel op de mens lijkt. Ook deze wormen krijgen in de ruimte last van spierafbraak. De Universiteit van Nottingham bestudeerde tijdens een eerdere missie van de ISS al spierafbraak in de ruimte en publiceerde hier ook over (zie een eerder stuk op Sciencepalooza).

Onderzoekers uit Japan wilden weten of ruimtevaart effect zou hebben op verouderingsprocessen, die in deze worm goed bekend zijn. Een manier om dit te bestuderen is het kijken naar de vorming van eiwitklontjes (aggregaten) in de worm, een bekend verschijnsel bij het ouder worden, dat ook gebeurt bij bijvoorbeeld de ziekte van Alzheimer. De onderzoekers zagen dat wormen die in de ruimte waren geweest op een latere leeftijd minder snel deze aggregaten kregen dan de wormen die gewoon op aarde waren geweest.

Ze bestudeerden daarna de activiteit van alle genen van deze ruimtewormen en ontdekten dat een aantal genen, die in de worm betrokken zijn bij veroudering en het vomen van eiwitklontjes, een lagere activiteit hadden dan normaal. Toen de onderzoekers in het laboratorium deze genen uitschakelden in een normale worm, werden deze veel ouder. Dit betekent natuurlijk nog niet dat ook mensen door ruimtereizen een langer leven beschonken zijn, maar in wormen lijkt gewichtsloosheid dus een levensverlengend effect te hebben.

De onderzoekers uit Nottingham kunnen de komende jaren weer verder met onderzoek doen, want ook deze keer heeft André Kuipers wormen meegenomen de ruimte in. Ook zelf is hij een gewild onderzoeksobject. We zullen zien hoe oud hij gaat worden.