Terwijl artsen in Nederland zeer zuinig zijn met het voorschrijven van antibiotica bij mensen, hebben Nederlandse veeteeltbedrijven elk dier dat wordt vet gemest voor consumptie zo’n beetje aan een antibioticuminfuus liggen. Al decennia lang is het bekend dat overmatig antibioticagebruik een gevaar vormt voor de volksgezondheid. Eindelijk lijkt dat besef ook door te dringen tot de veeteeltindustrie met een recente daling tot gevolg. Dat is een mooi resultaat, maar het mag en moet heel wat ambitieuzer.

Gevaar voor de volksgezondheid

In het afgelopen jaar kwamen meerdere uitbraken van dodelijke bacteriën in Nederlandse ziekenhuizen groots in het nieuws. Dat was verontrustend omdat die bacteriën ongevoelig bleken te zijn voor verschillende veel gebruikte antibiotica. Die uitbraken konden daardoor maar moeilijk worden gestopt waardoor meerdere mensen stierven aan de gevolgen van bacteriële infecties die nog niet zo lang geleden makkelijk te genezen waren.

Om resistentie bij bacteriën en de verspreiding daarvan te voorkomen is het uitermate belangrijk om zuinig om te springen met de antibiotica die we hebben. Terwijl in de veeteeltindustrie steeds meer resistente bacteriestammen worden waargenomen wordt daar echter veel te langzaam gehoor aangegeven. Dat komt vooral omdat in de late jaren 40 van de 20e eeuw het beeld is ontstaan dat antibiotica, toegevoegd aan het voedsel, de groei van het vee zou bevorderen. Dat beeld is echter gebaseerd op zeer beperkt onderzoek en blijkt ondertussen achterhaald.

Een verbod maar toch een toename

Om de enorme toename in het gebruik van antibiotica tegen te gaan werd sinds 1999 in de EU een gradueel verbod van kracht om antibiotica toe te passen als groeibevorderaar. Dat had moeten leiden tot een drastische vermindering, echter onder het mom van het voorkomen van ziektes steeg het gebruik van antibiotica in de Nederlandse veeteelt tot een ongekend hoogtepunt in 2007.

Dat dat een onnodige ontwikkeling bleek bewijst Denemarken, een land met een vergelijkbare veestapel, en één van de grootste varkensvleesleveranciers ter wereld. Ook daar werd na 1999 besloten om het gebruik van antibiotica als groeibevorderaar te verbieden. Maar terwijl in Nederland het gebruik verder toenam daalde het gebruik in Denemarken drastisch waardoor er rond 2007 meer dan 5 keer minder antibiotica gebruikt werd dan in Nederland. Bovendien bewezen de Denen dat het gebruik van minder antibiotica geen verlies in productie hoefde te betekenen; de varkensproductie in Denemarken steeg na de afschaffing van antibiotica als groeibevorderaar met bijna 50%.

Die geweldige reductie in het antibioticagebruik in Denemarken is onder andere toe te schrijven aan een aantal wetenschappers en dierartsen die sinds de jaren 90 het gebruik van antibiotica en het vóórkomen van resistentie zeer nauwkeurig in kaart zijn gaan brengen. Door dat toegewijde buffelwerk, en het opboksen tegen allerlei belanghebbenden die verandering in de status-quo probeerden te verhinderen, konden zij al meer dan 10 jaar geleden zowel de politiek als de industrie met wetenschappelijke feiten overtuigen dat het anders moest. En dus met succes.

Een stap in de goede richting

Het zal u misschien verwonderen maar sinds 2007 gaat het ook in Nederland de goede kant op. Het lijkt tot de verschillende partijen te zijn doorgedrongen dat het anders moet waardoor zich in de afgelopen jaren een daling heeft ingezet; er wordt momenteel 40% minder antibiotica gebuikt dan op het hoogtepunt van 2007. Dat is een stap in de goede richting maar nog altijd is het gebruik te hoog.

Er zijn tekenen dat de daling in de komende jaren door zal zetten. Mede doordat in Nederland steeds nauwkeuriger wordt bijgehouden wie wat gebruikt, kunnen -net zoals in Denemarken- specifieke grootverbruikers direct worden aangepakt. Daarnaast moet er beter inzicht komen in de handel in illegale antibiotica, een lucratieve business waarvan het bestaan bekend is maar de impact onduidelijk. Wanneer dit allemaal lukt dan kan Nederland samen met Denemarken zich sterk maken voor het terugdringen van het gebruik in andere landen. Want er zijn altijd nog grotere verbruikers, zoals Frankrijk, de grootste gebruiker van Europa die bovendien geen grote afname in antibioticagebruik in de afgelopen jaren heeft laten zien. Het nieuwe kabinet mag daar in onderhandelingen binnen de EU best een groot punt van maken.