Stel u bent ziek en uw arts vraagt of u wilt meedoen met een klinische studie die op termijn wellicht een nieuwe medicijn gaat opleveren. Om mee te doen moet u een ‘informed consent’ tekenen, een overeenkomst om te controleren of u goed geïnformeerd bent over het betreffende onderzoek. Het informed consent regelt ook uw privacy; de data wordt meestal maar voor één studie gebruikt en het instituut of farmaceutisch bedrijf blijft eigenaar van de data. Daardoor hebben instituten en farmaceutische bedrijven vaak een schat aan data in huis. Data die voor andere onderzoekspartijen juist erg interessant kan zijn.

Sinds kort maakt een nieuw soort van informed consent, het portable legal consent, juist de patiënt eigenaar van de data. De patiënt kan nu zelf beslissen of data ook voor andere doeleinden gebruikt mag worden. Speciaal hiervoor is de website weconsent.us opgericht, waar patiëntdata kan worden geupload en data onder bepaalde condities door onderzoekers kan worden gebruikt. De ontwikkelaars van het portable legal consent benadrukken dat hoewel de data wordt geanonimiseerd, het niet uitgesloten is dat met behulp van de data zelf, de identiteit van de patiënt kan worden achterhaald. Met andere woorden privacy wordt niet volledig gegarandeerd.

Wat er kan gebeuren als data wordt hergebruikt, is te zien bij een grote studie in het Amerikaanse Framingham waaraan veel inwoners van de stad hebben meegewerkt. Deze studie is begonnen in 1948, met als doel om hartziektes te bestuderen. De studie loopt nog steeds en heeft inmiddels meer dan 1000 wetenschappelijke artikelen opgeleverd. Belangrijk daarbij is dat de Framingham data onder bepaalde voorwaarden, beschikbaar is voor iedere onderzoeker. Een aantal van de ontdekkingen die gedaan zijn met behulp van de Framingham data gaan ver voorbij het oorspronkelijke doel van de studie. Zo is er ontdekt dat personen met overgewicht in hun sociale netwerk vaak op één of andere manier verbonden of bevriend zijn met andere personen met overgewicht. Door dit soort relaties door de tijd te volgen blijkt overgewicht als het ware besmettelijk te zijn. De Framingham studie is dus een prachtig voorbeeld van openbare data met onverwachte resultaten.

Door gebruik van het portable legal consent is de verwachting dat grote hoeveelheden patiëntdata vrijkomen waarvan de analyse hopelijk zal bijdragen aan efficiëntere medicijnontwikkeling. De ontwikkeling van medicijnen in farmaceutische bedrijven was vaak gericht op één ‘blockbuster’ die zo veel mogelijk patiënten moest bedienen. Dit business model ligt vrijwel op z’n kont. De huidige trend is de ontwikkeling van medicijnen die geschikt zijn voor maar een beperkt aantal patiënten, bijvoorbeeld patiënten met een bepaald genetisch profiel. De beschikbaarheid van nieuwe open data zal hopelijk een bijdrage leveren.

Om te onderzoeken wat de oorzaak is van bepaalde ziektes is er naast patiëntdata ook informatie van gezonde mensen nodig. Ook hier kan het portable legal consent een rol spelen. Steeds meer gezonde mensen houden met allerlei sensoren hun gezondheid en lifestyle in de gaten. De fitbit, een apparaatje dat ik ook zelf gebruik, meet slim dagelijkse beweging en slaappatronen. De fitbit wordt inmiddels door miljoenen mensen gebruikt en onderzoekers staan te popelen om deze informatie al dan niet gekoppeld aan gezondheid data te analyseren. Binnen niet al te lange tijd zou ik, als eigenaar van deze data,  toestemming kunnen geven om de data voor onderzoeksdoeleinden te gebruiken. Zo kan een cohort van miljoenen mensen worden gecreëerd; de natte droom van veel onderzoekers.