Elke Gerearts

Dr. Elke Geraerts bevindt zich in the ‘eye of the storm’: een goede wetenschappelijk storm dat wel. Zij is gekozen tot slimste vrouw van Nederland, lid van de jonge Akademie, global shaper op het World Economic Forum in Davos, maar vooral een vooraanstaand klinisch psycholoog in Rotterdam.


De titel van onze serie is DJA over de knie. Wanneer bent u voor het laatst over de knie gegaan?
Nou, ik had het even lastig nadat ik bij Pauw en Witteman op TV was geweest en de volgende dag 800 e-mail’s van depressieve mensen in mijn inbox vond die graag behandeld wilden worden. Ondanks dat zulke vragen niet nieuw zijn voor me, waren dit wel heel veel emails. Het heeft me twee weken gekost om iedereen te beantwoorden.

Wat gaat u morgen doen? heeft u er zin in?
Even in m’n agenda kijken……..hmmm…….ah! Een afspraak met een uitgever over het schrijven van een populair-wetenschappelijk boek over depressies. Daarnaast nog paar vergaderingen met collega’s en ah, ja [grinnikt] ik heb nog een gesprek met Jan-Peter Balkenende [interviewer verslikt zich half en vraagt voorzichtig wat het onderwerp zal zijn]. Ik heb hem ontmoet in Davos op het World Economic Forum (WEF) en hij is collega op de Erasmus universiteit. Na Davos wilde hij graag een keer verder praten. Ik heb nog geen idee waar het over zal gaan.

Het is geen toeval dat Elke Gerearts op het WEF terecht komt. De van oorsprong Belgische is Universitair Hoofddocent klinische psychologie in Rotterdam en in haar vakgebied absolute wereldtop. Zij onderzoekt met haar team de cognitieve mechanismen die ten grondslag liggen aan emotionele stoornissen zoals depressie en angst. Ze testen en ontwikkelen technieken/ therapieën die o.a. gebruik maken van virtuele omgevingen op de computer. Ze zit met haar team in de kopgroep van wereldwijde onderzoek daar de resultaten spectaculair zijn. Psychische gezondheid komt steeds hoger op de onderzoeksagenda en dus staat het onderzoek van Elke in de spotlights. Met als gevolg een uitnodiging voor het WEF.

Hoe was het op het WEF?
Tja, een week lang een brok adrenaline met de meest interessante én onverwachte gesprekken. En gesprekken die ergens toe leiden. Een brainstorm met het ministerie van VWS over hoe depressie aan te pakken en een andere brainstorm met kroonprinses Mathilde hoe mentale gezondheid nog hoger op de agenda van het WEF gezet kan worden in de volgende edities. Eén van de terugkerende conclusies is dat psychologie en economie nauw met elkaar verbonden zijn. Ik zie dat toch als valorisatie van het vak.

Waar gaat uw volgende publicatie over?
Over geheugen en aandacht bij depressie. Het is voor veel depressieve patiënten moeilijk om hun aandacht te verleggen van negatieve naar neutrale of zelfs positieve gedachten. Wij proberen met klinische experimenten hier onderzoek naar te doen. Dat onderzoek gaat volgens de geldende medische standaard: dubbel blind en met een controle groep. We proberen het werkgeheugen te trainen en sterker te maken en zo de aandacht weg te houden van het negatieve wat mogelijk tot een verlichting van de depressieve symptomen te verlichten.

Wat zijn de vernieuwende vragen die u stelt, of in de methodes die u gebruikt? Hoe draagt u bij aan de innovatie in uw vakgebied?
Wij zijn de eerste die op zulke schaal deze experimenten doen met deze methodes. Het gebruik van een virtuele omgeving in deze cognitieve therapie is ook nieuw. De rol van het werkgeheugen in depressie is wel al langer een onderzoeksvraag in de klinische psychologie. Maar er zijn nog weinig concrete behandelingen uit voortgekomen. Daar werk ik met mijn team nu aan.

Met behulp van de de virtuele technieken recreëren proefpersonen de omgeving waarin de trauma plaatsvond (b.v. seksueel misbruik) om herinneringen op halen. In eerdere interviews is de vergelijking met het videospel ‘The Sims’ gevallen. De therapie heeft bijzonder goede resultaten gehaald in de eerste experimenten (mensen zijn na de therapie grotendeels hun klachten kwijt). Gerearts werkt met haar team (kleine 30 personen) nu aan het herbevestigen van verse maar goede resulaten.

Wat ziet u als de grootste belemmering in uw vakgebied?
De grootste belemmering is de onderfinanciering. Alle aandacht en geld lijkt nu te worden gericht op de topsectoren in Nederland en daardoor is de kans groot dat mijn vakgebied ondergesubsidieerd raakt. Het is daarom ook belangrijk dat een groep zoals de Jonge Akademie de politici het belang van verschillende knelpunten/onderzoeksvragen in de wetenschap op het hart blijft drukken. Het vinden van goede mensen is geen enkel probleem, ik heb geen moeite om goede en slimme jonge mensen te werven.

U bent bijna professor. Welke bijdrage hoopt u (droomt u?) nog te leveren?
Ik ben nog geen professor maar ik hoop samen met mijn team ons licht te kunnen laten schijnen op maatschappelijke problemen zoals depressies, kindermisbruik en pedofilie en te werken aan verbeterde therapieën en preventie. Om er voor te zorgen dat de mentale verkracht in de maatschappij omhoog gaat.

Het is zaterdagmiddag, net na lunchtijd. Waar bent u? Waar denkt u aan?
Ik heb geen vast zaterdag ritueel, maar het is in ieder geval geen standaard werkdag. Hmmm…het kan verschillen van wandelen op het strand of in de bossen als het weer het toelaat.

Interview door Mark Geels