Als ik als kind bij een jongen ging spelen, gaf mijn oma het voor mij raadselachtige advies om een kwartje tussen de knieën te houden. Die intuïtie, dat geld het seksuele gedrag van meisjes beïnvloedt, is nu bevestigd: geld voorkomt hiv-infecties, blijkt uit een studie die deze maand gepubliceerd is in The Lancet.

Ondanks alle voorlichtings- en condoomverstrekkingsprogramma’s is één op de drie tienermeisjes in zuidelijk Afrika besmet met hiv. Schoolgaande meisjes zijn minder vaak besmet. Maar of school de meisjes afhoudt van seks, of dat seks ze van school houdt, was nog niet duidelijk. Om dat te testen loofden de onderzoekers een maandelijkse bonus uit voor meisjes en hun ouders in Malawi, op voorwaarde dat de meisjes naar school zouden gaan. Het bleek dat die meisjes na verloop van anderhalf jaar inderdaad minder vaak met hiv besmet waren dan meisjes aan wie geen geld beloofd was.

Helpt scholing dan echt tegen risicovolle seks? Nee: het was puur het geld dat het effect veroorzaakte. Een derde groep meisjes ontving van de onderzoekers ook 10 dollar per maand, maar zonder enige voorwaarde– ze hoefden er niet eens voor naar school. In die groep ging het percentage nieuwe hiv-besmettingen net zo hard achteruit. Het omkopen bleek een onverwacht effect te hebben: zodra de meisjes geld hadden, zochten ze jongere vriendjes uit. Het zakgeld zorgde ervoor dat de aantrekkingskracht van oudere mannen, of waarschijnlijk de aantrekkingskracht van hun geld, ineens kleiner werd. Doordat jonge mannen minder vaak hiv-positief zijn dan rijke oude sugardaddies, daalde de besmettingsgraad onder de meisjes met zakgeld.

Hoewel het geldverstrekkingsprogramma dus erg succesvol was in het verminderen van het aantal hiv-besmettingen, zit er een metalige bijsmaak aan de combinatie van geld en seks, en dus ook aan uitdelen van geld tegen seks. Is het wel een lange termijn-oplossing? Is het niet heel paternalistisch? En tenslotte de onaangename vraag die toch gesteld moet worden: is het niet heel duur?

Eerst de kwestie van de lange termijn. De looptijd van het onderzoek was 18 maanden. In het tweede jaar had het geld nog meer invloed op het voorkomen van schooluitval, dus er is hoop dat het effect ook opgaat voor de seksuele activiteiten op lange termijn. Over twee jaar weten we meer, want de onderzoekers volgen de meisjes nog steeds. Dan de morele kwestie. Is geld geven paternalistischer dan condooms uitdelen? Het paternalistische zit in het conditionele aspect van de geldverstrekking; als je niet naar school gaat, krijg je geen centjes. In het algemeen zou ik van een vreemde liever geld krijgen dan een condoom. Ten slotte de kosten-batenanalyse: hoe duur is de geldmethode in vergelijking tot andere methoden? De onderzoekers schatten dat één afgewende infectie 5000- 12.500 dollar kostte. Ik schrok nogal van dat bedrag, tot ik een overzicht vond van andere methoden. Daaruit bleek dat het voorkomen van één besmetting van moeder op kind 20.000 dollar kost. Retrovirale middelen uitdelen is op lange termijn ook erg duur, en de geldmethode heeft als bijkomend voordeel dat het opleidingsniveau van alle meisjes omhoog gaat.

De onderzoekers concluderen dat interventies die niet op het voorkomen van hiv gericht zijn, toch enorme bijeffecten op dat gebied kunnen hebben. Dat het uitdelen van geld leidt tot een voorkeur voor jongere vriendjes hadden ze misschien van tevoren niet verwacht. Mijn oma had ook iets anders in gedachten.