Het jaar van de Topsectoren – zo zal 2011 de wetenschapsboeken ingaan. In april kondigde minister Verhagen (EL&I) ze aan; de tien topsectoren waarin Nederland de komende jaren moet excelleren. Ophef was er in juni, toen bleek dat NWO en KNAW 350 miljoen euro inzetten op het topsectorenspel. Deze stap was extra pikant omdat de gepresenteerde plannen bol stonden van innovatie, en het fundamentele onderzoek – toch het werkveld van NWO en KNAW – er karig vanaf kwam. In september antwoordde Verhagen op de topsectorplannen met de opdracht om innovatiecontracten op te stellen tussen bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid. De onderhandelingen daarover zijn nu in volle gang.

Kortom, het was een bewogen jaar, vooral op, tussen en rondom de Bezuidenhoutseweg (ministerie EL&I) en de Hoftoren (ministerie OC&W) in Den Haag. Er is een verschil van inzicht ontstaan tussen de werelden van de universiteiten en die van de bedrijven over de inhoud van de begrippen ‘innovatie’ en ‘fundamenteel onderzoek’. Dat heeft vooral te maken met wat iedereen denkt. CEO’s denken dat wetenschappers denken dat CEO’s niet waarderen wat wetenschappers als goed onderzoek beschouwen. Op eenzelfde manier denken wetenschappers dat bedrijven denken dat wetenschappers niet doorhebben dat er geld gehaald moet worden uit kennis om uiteindelijk weer nieuwe kennis te genereren. Daarom zijn er nu topsectorplannen die voornamelijk gericht zijn op innovatie, waarin wetenschappers zich niet gekend voelen. En dus is er nu ook een petitie, die pleit voor meer ruimte voor fundamenteel onderzoek in de topsectorplannen. [A] = -[R]: actie is min reactie. Van oorsprong is het een wetenschappelijk notatie, maar het wordt veel gebruikt om aan te geven dat een opeenstapeling van onbegrip kan leiden tot explosieve taferelen. Meer dan 1000 wetenschappers ondertekenden de petitie. Ik ook.  Ik onderschrijf de noodzaak voor fundamenteel onderzoek, maar zie tevens twee fundamentele problemen die zorgen dat het pamflet waarschijnlijk ongelezen in de brievenbus aan de Bezuidenhoutseweg blijft liggen.

Ten eerste is de petitie opgesteld onder de aanname dat fundamenteel onderzoek alleen vanuit de overheid gefinancierd kan worden. Samenwerkingsverbanden tussen kennisinstellingen en bedrijven zijn vanuit die visie per definitie ongeschikt om fundamenteel onderzoek te financieren. De realiteit is echter anders, en ik ben het dan ook fundamenteel oneens met die aanname. De topsectorplannen sturen juist aan op dergelijke publiek-private samenwerkingen. Bedrijven kijken namelijk reikhalzend uit naar nieuwe ideeën uit fundamenteel onderzoek, en zijn in toenemende mate bereid daarin ook te investeren. Gezien de aflopende patenten van veel toepassingen van grote bedrijven is dat ook niet zo gek.  Daarnaast is er een nieuwe groep bedrijven die interesse toont; de technologieleveranciers. Zij zetten hun apparaten en kennis in eerste instantie in voor onderzoek, en zitten daarmee automatisch vooraan als daaruit technologische toepassingen komen rollen. Zo betalen leveranciers van apparatuur voor grootschalige DNA-analyse mee aan het genereren van rattensequenties. Ze sorteren daarmee voor, en horen het als eerste wanneer hun technologie de kliniek in gaat.

Daarnaast wordt in het pamflet de suggestie gewekt dat fundamentele wetenschappers fantastische innovators zijn. Even voor alle duidelijkheid: dat zijn ze a priori niet! Natuurlijk zijn er wetenschappers met behoorlijk wat ondernemersbloed (net zoals sommigen ook goede docenten of managers zijn), maar die vormen eerder uitzondering dan regel. Juist daarom is het belangrijk om iedereen (personen en organisaties) te kennen in zijn sterktes en zwaktes. Wetenschappers moeten het kunnen verdragen dat hun ‘kindje’ een ster wordt met de hulp van professionals, en business developers moeten accepteren dat onderzoek niet te voorspellen en dus ook niet te dirigeren of te plannen is.

Op basis van de ontwikkelingen in 2011 , wil ik hiermee graag een verzoek indienen voor 2012.

Aan het kabinet…

benoem een post “wetenschap en innovatie” in de komende voorjaarsbegroting, en laat in het midden welk deel voor innovatie, en welk deel voor wetenschap bestemd is.

Aan de Topsectoren…

maak een totaalpot van publieke en private bijdragen voor de hele lijn van fundamenteel onderzoek naar innovatie, zodat er geen directe link is tussen bijvoorbeeld de bijdrage van een bedrijf en een bepaald project of programma. Zowel bedrijven als kennisinstellingen worden zo gewezen op het belang van ondersteuning van de gehele innovatiepijplijn.

Aan bedrijven…

vergeet uw patenten en investeer in open innovatie. Accepteer dat fundamenteel onderzoek – zonder directe winst voor u – een noodzakelijk onderdeel is van innovatie 2.0. U gaat ten onder als u dat niet doet.

Aan wetenschappers…

accepteer dat bedrijven soms over je schouder meekijken en adviseren over een richting die voor hen interessant kan zijn. Met die houding maak je de grootste kans om ook in de toekomst nog te kunnen doen wat je zelf bedenkt.