Vorige week was Aubrey de Grey in Nederland te gast op een congres over ouderdom. De Grey denkt dat de mens in staat is om 1000 jaar oud te worden. Sterker nog volgens hem leeft de persoon al die 1000 jaar oud gaat worden. Om dit te bereiken zullen we behalve gezond leven waarschijnlijk ook aan de genen van de mens moeten sleutelen. In gist is dit gelukt door kunstmatig één eiwit te activeren waardoor het organisme bijna twee keer zo oud wordt. Het mechanisme achter deze verlengde levensduur leek ook op te gaan voor andere organismen, totdat een publicatie vorige maand in het wetenschappelijke tijdschrift Nature dit in één klap op losse schroeven zette

De pionier op het gebied van levensduuronderzoek is Leonard Guarente die in 2000 ontdekte dat gist gekweekt op een voedingsbodem met een minimum aan calorieën langer leeft dan gist gekweekt op een normaal medium. Dit wordt ook wel calorische restrictie genoemd. Hetzelfde effect is ook aangetoond bij apen. Guarente’s onderzoeksgroep vond bovendien dat het eiwit Sir2 noodzakelijke is voor dit effect. Door een extra kopie van het gen Sir2 aan gist toe te voegen werd de levensduur bijna 40% verhoogd.

Het effect van Sir2 is ook in de rondworm (C. elegans) en de fruitvlieg (Drosophila) gevonden. In beide organismen zijn eiwitten aangetoond die sterk lijken op Sir2 uit gist, deze eiwitten zijn sirtuins gedoopt. En net als in gist zorgt activatie van deze sirtuins voor een sterk positief effect op de levensduur van deze organismen. Dezelfde eiwitten zijn ook gevonden in het DNA van andere organismen zoals de mens. Een universeel mechanisme voor levensduur leek te zijn gevonden.

Totdat er vorige maand een bom onder dit onderzoek werd gelegd door een publicatie in Nature van de Engelse onderzoekers David Gems en Linda Partridge. Volgens Gems en Partridge zijn de oorspronkelijk experimenten met de rondworm en de fruitvlieg niet goed uitgevoerd. In het geval van de rondworm van het oorspronkelijke experiment was naast de extra kopie van het sirtuin gen nog een mutatie in het DNA aanwezig. Die mutatie bleek ook een invloed te hebben op de levensduur van het organisme. Toen de experimenten op de juiste manier werden overgedaan bleef er in handen van Gems en Partridge niets over van het levensduur verlengend effect van de sirtuins. En daarmee was een wetenschappelijke rel geboren.

Guarente was zacht gezegd niet blij met deze publicatie. Hij vindt dat dit soort resultaten direct tussen onderzoekers onderling moeten worden gecommuniceerd en niet via een publicatie in Nature. In de praktijk komt het er dan vaak op neer dat een onderzoeksgroep de resultaten beleefd aanhoort en ze daarna negeert. Guarente’s groep werd nu gedwongen om opnieuw de experimenten met de juiste controles uit te voeren en heeft dat inmiddels ook gedaan. Volgens Guarente is er wel degelijk een effect te meten, zij het niet zo sterk als in de originele publicatie. De vraag is of dit kleine effect destijds voldoende zou zijn geweest voor een publicatie in een prominent tijdschrift als Science.

Bijzonder is dat juist het gerenommeerde Nature een artikel met daarin negatieve resultaten publiceert. Wetenschap wordt vaak een zelfreinigend vermogen toegeschreven, maar het komt in de praktijk weinig voor dat een artikel dat een eerder resultaat verwerpt, zo prominent wordt gepubliceerd. Ook een mooie kans voor het verouderingsonderzoek, dat wellicht uit een doodlopende weg is geleid en weer voorruit kan.