Gates

Bill Gates bepaalt graag de markt. De eerste keer dat ik dat inzag kocht ik een Granny Smith computer en telefoon. Nu ligt het iets gecompliceerder. Bill en Melinda Gates zijn de allergrootste financiers van vaccinonderzoek ter wereld. Zij zullen tot 2020 1 miljard dollar per jaar uitgeven aan vaccinonderzoek: een duizelingwekkende, noodzakelijke want levensreddende gift. Vaccins zijn het goedkoopste én effectiefste middel dat de mens heeft om de volksgezondheid te beïnvloeden. Gates ging deze maand op een ronde langs Barroso, Merkel en Sarkozy om aandacht en meer geld te vragen voor vaccins. Hij richt zijn pijlen op HIV, polio, TB en ook malaria. Ik werk als projectmanager bij een Europese organisatie die vaccins ontwikkelt tegen o.a. malaria, en daar ondervind ik weer de marktbepalende invloed van Gates.

Malaria is de Berlusconi onder de parasitaire infecties: gevaarlijk, pakt iedereen, maar blijft nagenoeg ongrijpbaar doordat het meerdere petten op heeft. Die meerdere petten manifesteren zich in de drie levensfases die de parasiet plasmodium kent: in de mug, in de menselijke lever en in de menselijke bloedbaan. Door die ongrijpbaarheid hebben decennia van onderzoek geen geschikt vaccin voortgebracht. Het beste vaccin dat op dit moment voorhanden is, het RTSS -vaccin, heeft een effectiviteit van rond de 50%. Dit vaccin wordt nu getest in grootschalig klinisch onderzoek. Gates is een grote sponsor van dit vaccin (goed), promoot het vaccin (goed) en zegt dat het de belangrijkste oplossing is op weg naar een volledig malaria-vrije wereld. Minder goed.

De wereld van malaria is een complex ecosysteem: een mug, een mens en een parasiet die zich prima voelt van Panama tot Papua-Nieuw-Guinea. Deze driehoeksverhouding is ontelbare rondes van evolutie samengeweest en zal, zo is de huidige wetenschappelijke rationale, zeer moeilijk éénzijdig te breken zijn. Het is dus opletten als een nog niet volledig uitgetest RTSS vaccin nu al met ronkend marketingapparaat aan de man wordt gebracht. Daarbij komt dat vaccins lanceren een precaire oefening is. Naast de bewezen effectiviteit moet er ook politieke-rust, geld en zorg-infrastructuur zijn. Veel ruimte voor mislukkingen is er niet: het publiek en de politiek – zeker in de malaria-endemische gebieden – zullen niet enthousiast blijven. Exoot Gates is echter het ecosysteem binnengedenderd, heeft traditionele geldschieters zoals de EU en WHO financieel gemarginaliseerd en monopoliseert het vakgebied: op malariaconferenties klinkt er de laatste maanden alleen nog ‘RTSS’. Causaal verband of niet- Brussel en Den Haag zijn hun geldstromen aan het verplaatsen, weg van malaria.

Dus, om in het jargon van Gates te blijven, welk businessmodel willen we gebruiken? Willen we op vijf vaccins wedden of op één? Gates is een risiconemer en denkt in producten. Liever een “high risk high gain” project dan inzetten op vijf vaccins. Dat werkt (eindelijk) met Windows 7, maar niet met iets zo complex als malariabestrijding, waar het slimmer lijkt meerdere mogelijkheden te onderzoeken op mogelijke synergieën. Met malaria als tegenstander is het raadzaam te waken voor het ontstaan van tunnelvisie in het collectieve brein van beleidsmakers.

We moeten onze momenten zorgvuldig en samen kiezen, want alleen dan is het onder controle krijgen van malaria een reëel doel. Vorige week was het Malaria-Day en werd er wereldwijd aandacht gevraagd voor de ziekte. Blijvende aandacht voor alle facetten en een gezamenlijke aanpak zijn cruciaal. Dit is geen moment voor een eenzijdige dwingende geldstroom en marketing. Er is geen alternatief operating-system om te kiezen.