Schizofrenie is een serieuze psychiatrische aandoening die voor een groot deel veroorzaakt wordt door genetische factoren die afwijkingen veroorzaken in bepaalde hersengebieden, maar vooralsnog is niet precies duidelijk welke veranderingen in de zenuwcellen tot de ziekte leiden. Onderzoekers gebruiken verschillende manieren om deze vraag te beantwoorden.

Aan de ene kant kijkt men naar de hersenen van overleden patiënten, om mogelijke afwijkingen in de zenuwcellen vast te stellen. Het voordeel van deze aanpak is dat het onderzoekers de kans geeft om veranderingen in de schizofrene hersenen die nog volledig onbekend zijn voor het daglicht te brengen, maar in de praktijk zijn de onderzoeksmogelijkheden beperkt omdat de cellen niet meer leven.

Aan de andere kant gebruiken onderzoekers bevindingen uit deze experimenten en uit genetisch onderzoek om diermodellen te creëren waarin de effecten van bepaalde afwijkingen nader bestudeert kunnen worden. Technisch gezien kunnen onderzoekers veel meer met levende cellen, maar het nadeel van deze aanpak is dat het noodzakelijkerwijs gericht is op de al gekende afwijkingen, terwijl er juist nog veel te ontdekken valt voordat er een compleet beeld is van het schizofrene zenuwstelsel.

In het ideale geval zouden onderzoekers dus hun volledige technische gereedschapskist los kunnen laten op levende menselijke schizofrene hersenen. Nu is het uiteraard niet makkelijk om daar ethische toestemming voor te krijgen, maar dankzij een slimme nieuwe ontwikkeling is daar verandering in gekomen. Onderzoekers van het Salk Institute in San Diego zijn er namelijk in geslaagd om huidcellen van schizofrene patiënten af te nemen en te herprogrammeren tot stamcellen, waarna ze, in een kunstmatige omgeving, via gecontroleerde celdeling uitgroeien tot een flink aantal zenuwcellen die contact met elkaar maken, net als in de hersenen. Zo ontstaat dus een miniatuur schizofreen zenuwstelsel, met levende menselijke zenuwcellen, inclusief alle genetische afwijkingen, gekend en ongekend, die tot schizofrenie leiden. Nadere inspectie van deze cellen toont aan dat ze minder contact met elkaar maken, en sterke afwijkingen vertonen in bepaalde belangrijke signaaltransductie processen.

Het is wellicht verwonderlijk dat psychotische patiënten er mee in stemmen dat er een klein autonoom functionerend zenuwstelsel uit hun eigen lichaamscellen geproduceerd wordt, maar gelukkig werden de zenuwcellen uiteindelijk wel opgeofferd voor de analyse, zodat de vergelijking met het monster van Frankenstein beperkt blijft.