Het huidige biomedische onderzoek is, kort door de bocht, gericht op het vinden van de eeuwige jeugd. Daarmee is het te vergelijken met de zoektocht naar de heilige graal. Echter, in deze queeste spelen geen ridders de hoofdrol maar koene wetenschappers die allen hopen waardig genoeg te zijn om er met de roem vandoor te gaan en de mensheid gezondheid te schenken. De tegenwoordige graal is wel wat minder mythisch en er komt al helemaal geen bloed van Jezus Christus bij kijken. Vraag het een willekeurige groep wetenschappers en ze zullen u vertellen dat stamcelonderzoek de weg naar de graal zal wijzen; ouderdomsziektes als Parkinson, Alzheimer en kanker zullen ermee worden opgelost waardoor we langer (gezond) zullen leven.

Het stamcelonderzoeksveld ontwikkelt zich razendsnel, en begin 2010 werd er een grote stap voorwaarts gezet door Amy Wagers; een jonge Harvard professor die de laatste jaren als een komeet aan het wetenschappelijke firmament is verschenen. In haar nieuwste Nature publicatie liet ze zien dat ouderdomsverschijnselen die zich in het bloed van oude muizen manifesteren konden worden teruggedraaid; oude muizen werden weer jong.

Ouderdomsverschijnselen gaan gepaard met een geleidelijke afname in het vervangen en repareren van oude cellen. Dit heeft als gevolg dat spieren, botten en het immuunsysteem aftakelen. Wagers en haar medewerkers deden iets ongelofelijks. Ze naaiden letterlijk de bloedvaten van een oude en een jonge muis aan elkaar. De twee muizen deelden daardoor een enkele circulatie. Gedurende 4 weken werden de oude muizen aan het bloed van de jonge muizen blootgesteld en langzamerhand veranderden de beenmergcellen, bloedstamcellen en cellen van het afweersysteem van de oude muizen in jonge vitale varianten. Het onderzoek suggereerde daarmee dat er factoren in het bloed van jonge muizen voorkomen die de muis jong en gezond houden. Prachtig! want worden die factoren geïdentificeerd dan ligt gezond en vitaal zijn voor iedereen binnen handbereik.

Echter, aan het einde van het afgelopen jaar bleek er plotseling van alles aan de hand. Het onderzoek werd teruggetrokken. Volgens drie van de vier auteurs, waaronder Wagers, was er twijfel gerezen over de behaalde resultaten. Alleen de hoofdauteur, de jonge postdoctoraal onderzoeker Shane Mayack uit het lab van Wagers, bleef achter de resultaten staan. Automatisch werden daardoor alle verdenkingen op Mayack geschoven. Vervalsen of verkeerd weergeven van wetenschappelijke gegevens is een doodzonde en kan vooral voor een jonge wetenschapper het einde van de carrière betekenen. Dat Mayack de retractie niet wilde ondertekenen, en dus niet wilde toegeven dat er iets verkeerd was gedaan, maakte niets meer uit, de verdenkingen waren er; einde carrière.

Afgelopen week was ik op congres en Amy Wagers was er ook. Het verbazingwekkende was dat haar verhaal wel erg veel overeenkomsten vertoonde met het eerdere teruggetrokken werk. Wat is hier aan de hand, dacht ik, is het nu allemaal waar of niet waar? Navragen bij collega’s en wat internetonderzoek maakte het er allemaal niet duidelijker op. Zulke chaos komt wel vaker en wordt vooral groot nieuws als er bekende wetenschappers bij betrokken zijn. Het trieste is dat de minst belangrijke wetenschapper, in dit geval Mayack, in zo’n geval het veld moet ruimen terwijl ze niet alleen verantwoordelijk is. Daar zullen niet heel veel mensen om malen. Binnen deze wetenschap is er veel concurrentie en voor Mayack staan er honderden andere onderzoekers klaar om haar plekje in te nemen. Wat de wetenschap betreft, die zal het wel overleven; binnen een paar maanden zullen andere laboratoria de spectaculaire resultaten hebben gecontroleerd. De queeste gaat ondertussen door maar heeft wel wat van z’n glans verloren.