Af en toe lees je wetenschappelijke nieuwsberichten waarvan je nekharen overeind gaan staan. Bij ons was dat het geval bij een bericht op de Volkskrant webpagina met de kop: “Mens veroorzaakt kanker”. Hetzelfde bericht was ook te lezen op nu.nl, Trouw, Telegraaf en de AD website, eigenlijk had ieder zichzelf respecterend nieuwsmedium dit bericht integraal van het ANP overgenomen. Wat stelt journalistiek eigenlijk nog voor als ANP berichten klakkeloos worden overgenomen zonder enige kritische noot van het publicerend medium?

Kanker door mens veroorzaakt?

Het desbetreffende ANP bericht is gebaseerd op een persbericht van de universiteit van Manchester naar aanleiding van een publicatie over de historie van kanker. In deze publicatie beweren twee wetenschappers aan de hand van onderzoek naar mummies, botten en oude teksten dat kanker vroeger nauwelijks bestond. De conclusie die ze hieraan verbinden is dat kanker een door de mens zelf gecreëerde ziekte is. Op de website van de Universiteit van Manchester zegt één van de auteurs dat niets erop wijst dat kanker door een natuurlijk milieu kan worden veroorzaakt en dat dat betekent dat het ligt aan vervuiling, veranderingen in ons huidige dieet en onze moderne levensstijl.

Kritiek

Niet overal werd het persbericht zonder enige kritiek overgenomen. “The New Scientist” nam het voortouw en plaatste een paar goed onderbouwde kanttekeningen. De voornaamste kritiek betreft de paar honderd onderzochte mummies die in de publicatie zijn gebruikt. De oorspronkelijke mensen die achter de mummies schuil gaan hebben waarschijnlijk niet langer geleefd dan een jaar of 50 terwijl één van de grootste oorzaken van het vaker voorkomen van kanker in de huidige tijd is dat we gemiddeld veel ouder worden. Onder de 50 jaar komt ook nu kanker niet heel veel voor. Eén van de belangrijkste argumenten in het artikel is het ontbreken van sporen van botkanker in botten van kinderen. Volgens de auteurs is dit nu een relatief veel voorkomende vorm van kanker. Dit laatste klopt misschien wel maar botkanker komt maar voor bij 1 op de 10.000 kinderen. Om een betrouwbare conclusie te trekken dat botkanker vroeger niet voorkwam moeten er veel meer botten onderzocht worden dan in het onderzoek is gedaan.

Natuurlijk weten we dat een ongezonde levensstijl zoals roken, overmatig eten en drinken een grotere kans op kanker geeft. Maar bij kankerpatiënten en ex-kankerpatiënten kan door dit bericht de indruk worden gewekt dat ze zelf verantwoordelijk zijn geweest voor hun ziekte.  Bovendien is het nonsens dat er geen natuurlijke oorzaken van kanker zijn. UV straling, achtergrondstraling door radon, aflatoxine (gemaakt door schimmels) in pinda’s en graan en vooral infectie door virussen (hepatitis C is bijvoorbeeld een belangrijke oorzaak van leverkanker) zijn maar een paar voorbeelden van natuurlijke veroorzakers van kanker.

Alleen content telt

Terug naar het klakkeloos overtypen van persberichten. Is het nu werkelijk te veel gevraagd om een simpel referentiekader te scheppen als het gaat om berichten die enig uitleg behoeven? Die uitleg had heel kort kunnen zijn, en had zelfs zonder veel verstand zo van een populair wetenschappelijke blog of website kunnen worden overgenomen. Met een behoorlijke wetenschappelijke redactie had bijvoorbeeld de Volkskrant het eigen commentaar op het stuk kunnen schrijven. Maar het gaat blijkbaar steeds vaker alleen om het creëren van content zonder dat er enig begrip van het onderwerp voor handen hoeft te zijn. Met dit soort gekloonde berichten is het geen wonder dat alle kranten straks worden versmolten tot een enkel zoutloos lilliputter blaadje met de diepgang van een platbodem, wetenschap niet meer wordt begrepen en een volk steeds kortzichtiger wordt.