Wat hebben het CD hoesje, babyflessen, bestek, magnetrons, melkpakken en bierblikjes, gemeen? Ze bevatten allemaal de stof Bisphenol A (BPA). Ontwikkeld in de jaren 50, onderdeel van veel plastics en voedingsverpakkingen en sinds een aantal jaren onder toenemende aandacht van toxicologen. De klasse van stoffen waartoe BPA behoort, wordt namelijk verdacht van schadelijke effecten die bij lage concentraties BPA optreden en juist niet bij hoge concentraties. Dit zou een andere manier van denken over en testen van toxiciteit vereisen.

BPA de feiten

BPA is verwerkt in verpakkingsproducten zoals flessen, pakken en blikken. Uit deze verpakkingen kan BPA in voedsel lekken vooral als het om zure producten gaat. BPA is een stof die qua structuur sterk op het hormoon oestrogeen lijkt, en is in staat in ons lichaam aan hormoonreceptoren te binden.  Deze hormoonreceptoren spelen een belangrijke rol bij allerlei processen zoals voorplanting, ontwikkeling en gedrag.  BPA hoort bij de klasse van toxische stoffen die met de engelse term ‘endocrine disruptor’ wordt aangeduid. Deze stoffen zijn in staat de werking van hormoonreceptoren te verstoren en worden behalve met hartziekten en diabetes ook in verband gebracht met ziektes zoals borst- en prostaatkanker. Bij 90% van de bevolking zijn afbraakstoffen van BPA en BPA zelf in de urine te meten. Het is bekend dat BPA bij hoge concentraties giftig is in proefdieren maar er zijn een aantal experts die zich juist zorgen maken over de toxiciteit van lage concentraties BPA.

Paracelsus

De toxiciteit van chemische stoffen wordt momenteel gemeten volgens het adagium van Paracelsus: de dosis bepaalt hoe giftig een stof is. In praktijk komt dit er op neer dat in proefdieren een oplopende concentratie van een stof wordt toegediend totdat er een effect, bijvoorbeeld afwijkend gedrag, wordt gemeten. De gevonden concentratie wordt omgerekend naar de hoeveel stof per kilogram lichaamsgewicht voor de mens waarbij er vervolgens bij het vaststellen van de veilige grens een ruime marge naar beneden wordt genomen: meestal een factor honderd. Daarbij wordt uitgegaan dat lagere concentraties van dezelfde stof niet giftig zijn. Dit wordt ook wel een lineare dose-repsonse curve genoemd. In het geval van endocrine disruptors is deze dose-response curve aan stevige kritiek onderhevig. In 2007 heeft een groep van 38 wetenschappers gewaarschuwd voor de gevaren van de lage dosis van BPA. En o.a. de toxicoloog Vom Saal laat met experimenten zien dat in dieren bij lage concentraties toxiciteit optreedt die bij hogere concentraties niet te vinden is.

Controverse rond BPA

Als gevolg van de controverse rond BPA heeft Canada vorig jaar besloten het gebruik van BPA in babyproducten te verbieden. Denemarken heeft hetzelfde besluit genomen vooral vanwege een onderzoek dat BPA consumptie koppelt aan gedragsstoornissen in ratten. Vorige jaar heeft de EU haar toezichthouder, de European Food Safety Autority (EFSA), de opdracht gegeven, verschillende studies met BPA door een panel van twintig externe deskundigen nog eens grondig te evalueren. In september 2010 is hierover een lijvig rapport verschenen. Veel van de studies werden niet beoordeeld omdat ze niet aan de strenge eisen, die de EFSA aan de studieopzet stelt, voldeden. In dit rapport concludeert de EFSA dat de minimale toxische dosis van BPA (die op 0.05 mg/kg lichaamsgewicht is bepaald) kan worden gehandhaafd. Wel merkt het panel op dat in sommige studies er effecten zijn in ontwikkelende dieren, hoewel ook deze studies sterke tekortkomingen kennen. Op basis van deze informatie heeft de EU dan toch maar besloten dat er niet langer babyflessen met BPA in Europa mogen worden geproduceerd.

Better safe than sorry

Dit lijkt een goede eerste stap van de EU, hoewel de grootste fabrikant van babyflessen en spenen Bibi, al jarenlang geen BPA meer in zijn producten verwerkt. De EFSA merkt in haar rapport ook op dat er meer onderzoek nodig is, vooral voor studies die wel voldoen aan de criteria die door de EFSA zijn opgesteld. In Amerika is reeds veel geld vrijgemaakt om de toxiciteit van BPA beter in kaart te brengen. Dit lijkt me ook een een weg te gaan voor de EU. Dit onderzoek zal echter een aantal jaren gaan duren, dus wat doen we in de tussentijd? Vergelijkbaar met het babyflessenbesluit zou de EU, BPA uit meer verpakkingsproducten kunnen bannen totdat onderzoek uitsluitsel biedt. Voor het zover is; eet eens wat meer verse groenten in plaats van blikvoer en laat dat blikje bier op Koninginnedag staan en drink uit glas.