Het internet is een zegen; naast de mogelijkheid om snel informatie op te zoeken en uit te wisselen maakt het de wereld vrijer en democratischer. Het internet is de zeepkist van de 21e eeuw. Het maakt niet uit wat je te vertellen hebt want in een wereld met meer dan een miljard aansluitingen luistert er altijd wel iemand. Het internet heeft daarmee ook een donkere kant; steeds vaker worden klinkklare leugens en desinformatie als alternatieve waarheden verspreid en worden wetenschappelijke bevindingen als ‘ook maar een opinie’ weggezet.

Zelfreinigend vermogen
Wetenschap is een proces dat altijd in beweging is. Nieuwe bevindingen kunnen dogma’s doorbreken maar wetenschap gaat niet over één nacht ijs. Voordat een oud-dogma definitief wordt doorbroken en een nieuw dogma wordt gevestigd moet een bevinding meerdere malen door onafhankelijke wetenschappers op verschillende manieren worden bewezen. Alleen dan kan er een nieuwe consensus ontstaan. Er is dan ook niets spannender dan een nieuwe bevinding doen; het doorbeken van een gevestigde set van principes is het hoogst haalbare maar daarmee ook direct het moeilijkste.

Op het moment dat een spectaculaire nieuwe ontdekking wordt gedaan treedt ‘het zelfreinigende mechanisme van de wetenschap’ in werking. Wereldwijd werken wetenschappers aan dezelfde onderwerpen en zijn met elkaar in een hevige competitie verwikkeld. Talloze experimenten worden daardoor constant herhaald en wanneer een nieuwe ontdekking wordt gedaan storten wetenschappers in hetzelfde vakgebied zich op die bevinding om te controleren of het wel klopt. Het kan jaren duren voordat ‘de waarheid’ boven tafel komt maar uiteindelijk komt het boven tafel. Voortschrijdend inzicht zal echter ook die waarheid weer aanpassen. Niets is eeuwigdurend, maar er zit een logica achter. Een constante stroom aan nieuwe en onafhankelijke bevindingen levert onderbouwde visies en ideeën die het fundament vormen voor de uitbreiding van onze kennis.

Leugen op leugen
Dat de wetenschap de plank niet voortdurend mis kan blijven slaan werd vorige week aan iedereen getoond toen een meer dan decennia oude ontdekking van de Brit Andrew Wakefield nog maar weer eens werd ontkracht. Wakefield liet 12 jaar geleden de medisch wetenschappelijke wereld op haar grondvesten schudden toen hij een artikel publiceerde met als boodschap dat er een mogelijke link bestond tussen de BMR (Bof Mazelen Rode hond) vaccinatie en autisme. De publicatie verscheen in “The Lancet”; één van de top biomedische tijdschriften en het verhaal van Wakefield werd opgepikt door de media. In Engeland stonden de kranten er vervolgens vol mee: vaccinatie is een groot gevaar! In de maanden na Wakefields publicatie zagen de gezondheidsinstanties de vaccinatiegraad dalen van ongeveer 90% tot 70%, hetzelfde gebeurde in Schotland en Ierland; in Dublin stierven in 2003 zelfs drie kinderen aan de mazelen.

Een enorme rel was geboren. Vaccins die mensen moeten beschermen tegen allerlei ziektes leken plotseling zelf een gevaar voor de volksgezondheid. Wakefield werd een held en op weg naar een Nobelprijs. Echter, na verloop van tijd begon Wakefield’s status te verbleken; geen enkel ander onderzoek kon zijn bevindingen herhalen of bevestigen. Ook bleek hij in het geheim meer dan 400.000 Engelse ponden te hebben ontvangen van een advocatengroep die graag een verband wil aantonen tussen vaccinaties en autisme. En in 2007 werd tijdens een rechtszaak duidelijk dat Wakefield’s artikel gefraudeerde resultaten bevatte; een test, die het mazelen virus moest aantonen, waren allemaal negatief terwijl in het artikel deze als positief werden gepresenteerd.

Daar bleef het niet bij, Brian Deer een Engelse onderzoeksjournalist dregde in de afgelopen 10 jaar alle drek op: een aantal kinderen in het onderzoek bleken niet autistisch te zijn, ouders werden van te voren door Wakefield ingelicht over wat ze tijdens het intake gesprek moesten zeggen, diagnoses en data werden aangepast om maar een link aan te tonen tussen vaccinatie en autisme, er werden meerdere ethische richtlijnen overtreden en commissies omzeilt en Wakefield blijkt voordat de onderzoeksresultaten duidelijk waren al een patent te hebben aangevraagd waarmee hij op basis van een daadwerkelijke link tussen autisme en het BMR vaccin miljoenen zou hebben verdiend.

Absolute test
Het antivaccinatie virus waaide ondertussen ook over naar de Verenigde Staten waar de focus verschoof naar een ingrediënt in vaccins (thimerosal) als veroorzaker van autisme. Hollywoodsterren en de politiek bemoeiden zich met de kwestie en Wakefield verscheen in een speciale hoorzitting die de gevaren van vaccinatie moest aantonen. Miljoenen dollars werden vervolgens in onderzoek gestort om een verband te zoeken tussen thimerosal en autisme maar zonder resultaat. Vervolgens werd thimerosal in de VS toch maar uit het vaccin verwijderd: een absolute test. Immers als na verwijdering van thimerosal de autisme cijfers zouden zakken dan zou het bewijs alsnog zijn geleverd. Maar ook in de jaren na de verwijdering van thimerosal bleef autisme toenemen.

Domheid is geen deugd
Ondertussen zijn er bergen geld besteed aan het aantonen van iets dat er niet is. Geld dat ook had kunnen worden besteed aan het zoeken naar de echte oorzaak van autisme. Maar toch heeft al dit wetenschappelijk bewijs geen effect op talloze groepen en websites die onzin en klinkklare leugens verspreiden en wetenschappelijke bevindingen en feiten als ‘ook maar een opinie’ blijven bestempelen. Het onderwerp autisme en vaccins staat daarin niet alleen. HIV-onderzoekers en mensen met HIV/AIDS worden constant weggezet als fantasten, het overweldigende wetenschappelijke bewijs voor het mechanisme van evolutie wordt nog altijd van tafel geveegd en al het wetenschappelijk onderzoek aan klimaatverandering is verdacht. Het internet is een prachtige zeepkist maar verwar een mening niet met een wetenschappelijke vinding. Wetenschap is het beste fundament dat we kennen om ons voortschrijdend inzicht op te baseren. Zonder dat fundament zijn we niets meer dan een wereld vol holle meningen.