Nobelprijs met boodschapDe commissie die de Nobelprijzen uitdeelt lijkt een voorkeur te hebben voor controversiële prijswinnaars. Vorig jaar deed de Nobelprijs voor de Vrede flink wat stof opwaaien – wat had Barack Obama nou helemaal gedaan voor de wereldvrede toen hij die prijs ontving? – en dit jaar zorgde de uitreiking van dezelfde prijs aan de Chinees Liu Xiaobo tot een heuse politieke rel. Volledig onverwacht leidde de Nobelprijs voor de Geneeskunde deze keer ook tot flink wat commotie. De paus bleek namelijk allerminst gecharmeerd van de toekenning van de prijs aan Robert G. Edwards, de man die het mogelijk maakte om met in vitro fertilisatie onvruchtbaarheid bij mensen te behandelen.

Revolutie maar geen wetenschappelijk hoogstandje
De mogelijkheid tot in vitro fertilisatie betekende een revolutie in de geneeskunde. Sinds de geboorte van de eerste reageerbuisbaby in 1978 zijn er ongeveer vier miljoen kinderen ter wereld gekomen met behulp van deze techniek. Ook uit maatschappelijk oogpunt was het werk van Edwards baanbrekend; zijn werk was extreem controversieel en in de jaren voorafgaand aan de geboorte van Louise Brown zijn er heel wat discussies gevoerd over de praktische mogelijkheden en onmogelijkheden en de ethische aspecten van in vitro fertilisatie. Wetenschappelijk gezien was het werk van Edwards niet de grote doorbraak waar je wellicht aan denkt bij een Nobelprijs, want in vitro fertilisatie was al langer mogelijk bij dieren. Het vermoeden rijst daarom dat de Nobelprijs voor Geneeskunde van dit jaar, in elk geval ten dele, als boodschap bedoeld was.

Reageerbuisbaby
Edwards realiseerde zich al vroeg dat in vitro fertilisatie van grote betekenis zou kunnen zijn voor mensen die kampen met onvruchtbaarheid. Maar hoewel eicellen van konijnen al bevrucht konden worden door er in een glazen buisje sperma bij te doen, bleek het menselijk materiaal zich in allerlei opzichten net even anders te gedragen. Edwards wist dat hij de gedragingen van de menselijke eicel precies moest leren begrijpen voor hij aan verdere stappen kon zetten. Dus bestudeerde hij hoe eicellen zich ontwikkelen, welke hormonen daar een rol bij spelen en wanneer eicellen ontvankelijk zijn voor sperma. Tot hij eindelijk een eicel kon bevruchten in vitro. Maar toen deed zich een nieuw probleem voor. De bevruchte eicel wilde zich niet ontwikkelen buiten het lichaam. Daarop wendde Edwards zich tot de gynaecoloog Patrick Steptoe. Samen vonden ze uit in welk stadium de eicel het beste uit de eierstok geïsoleerd kan worden en, door de hormoonspiegel van de patiënten goed in de gaten te houden, wanneer bevruchting plaats moet vinden om de kans op succes te maximaliseren. En zo werd op 25 juli 1978 Louise Brown geboren, de eerste reageerbuisbaby.

Kritiek
Edwards en Steptoe – de laatste had de Nobelprijs waarschijnlijk gedeeld met Edwards als hij nog geleefd had – kregen tijdens hun studies veel kritiek te verduren. Er waren mensen die bang waren dat de methode nooit tot normale kinderen zou kunnen leiden. En de kerk had principiële bezwaren. Tegen het creëren van leven op ‘onnatuurlijke’ wijze en tegen het vernietigen van ongebruikte embryo’s. Met de geboorte van Louise Brown verstomde een deel van de kritiek. De mensen die vooral bang waren geweest voor de creatie van monsters zagen dat het goed was en stelden hun mening bij. Maar de mensen die principieel vinden dat de beslissing over leven en dood in Gods hand ligt en niet in de hand van een dokter waren niet overtuigd door een prachtige baby en dolgelukkige ouders. Deze mensen gebruiken dezelfde argumenten om tegen abortus, euthanasie en onderzoek met embryonale stamcellen te zijn. Saillant detail is dat het werk van Edwards veel heeft bijgedragen aan het onderzoek dat nu aan embryonale stamcellen gebeurt.

Boodschap
Natuurlijk heeft Edwards de Nobelprijs gekregen voor zijn wetenschappelijk werk, dat niet baanbrekend maar toch ook zeker niet onaardig was. En natuurlijk heeft hij de prijs vooral gekregen omdat zijn werk zoveel levens mogelijk heeft gemaakt. Maar ik kan me toch niet aan de indruk onttrekken dat de prijs ook als boodschap bedoeld is. Een boodschap aan de fanatieke tegenstanders van wetenschappelijke vooruitgang, abortus, euthanasie en stamcelonderzoek. Want als zelfs het Nobelprijscomité vindt dat je zit te zeuren dan weet je dat je echt goed fout zit.

Dit stuk verscheen ook op de opiniepagina van de Volkskrantsite