Schoonheid kan verklaard worden door wiskunde. Wanneer iets voldoet aan een verhouding genaamd de gulden snede, vinden mensen het mooier. Je vindt de gulden snede overal terug: in het menselijk lichaam, in de architectuur, in de kunst. De oude Grieken baseerden het ontwerp voor het Parthenon erop, en Leonardo DaVinci zijn Mona Lisa. Het verklaart waarom we dingen mooi vinden. Tenminste, dat is een veelgehoorde mythe. Veel ervan is echter onzin: het is betekenisloos en onnauwkeurig.

De gulden snede beschrijft de verhouding tussen twee lijnstukken. Als de verhouding van het kortste lijnstuk tot de langste gelijk is aan de verhouding van de langste tot de som van de twee lijnstukken, dan voldoen ze aan de gulden snede. Men zegt bijvoorbeeld dat je lichaamslengte door je navel wordt opgedeeld volgens de gulden snede. Dat betekent dat als je jezelf gaat opmeten, dat de lengte van je navel tot de vloer gedeeld door de lengte van je kruin tot je navel gelijk is aan je totale lichaamslengte gedeeld door de lengte van je navel tot de vloer. En dat is precies het geval als die lengtes op elkaar gedeeld beide gelijk zijn aan 1,61803399…, het getal Phi (overigens niet te verwarren met Pi).

Ook je onderarm zou door je pols worden verdeeld volgens de gulden snede, en je hand door je knokkels. In je gezicht zouden je ogen de lengte van je kruin tot je kin opdelen volgens de gulden snede. En hoe beter je lichaam hieraan voldoet, hoe mooier je zou worden gevonden. Daarom zouden we George Clooney knap vinden, en daarom zouden kunstenaars de verhouding veel gebruikt hebben.

De vraag die een wetenschapper zich stelt bij zulke voorbeelden, is wat het voor betekenis heeft. Je lichaamslengte opdelen volgens de gulden snede is leuk, maar er zijn zoveel lengtes en verhoudingen die je aan je lichaam kunt gaan opmeten, dat je ergens echt wel die gulden snede terug zult vinden. Als je maar genoeg goochelt met de getallen (lengtes) die je tot je beschikking hebt, dan komt er natuurlijk een keer die verhouding van 1,6… uit.

Vergelijk dit maar eens met het zogenaamde 23 enigma. Mensen die daarin geloven, denken dat alles in het leven terug te brengen is tot het getal 23. Zoals Walter Sparrow (Jim Carrey) in de film The number 23, die ineens overal om zich heen het getal 23 ziet opduiken. Nadat ik deze film gekeken had sloeg ik zelf aan het rekenen: ik ben geboren op 16 juli (16-07), wat optelt tot 23. Zelfs mijn geboortejaar telt op tot 23. Maar mijn huisnummer niet, mijn bankrekeningnummer niet, het aantal paar schoenen dat ik heb niet, en vast een heleboel andere getallen in mijn leven ook niet. Dus wat heeft het dan voor betekenis dat net mijn verjaardag toevallig zo optelt?

En in het geval van de gulden snede is het niet eens alleen zoeken naar een getal dat je bij voorbaat al zult vinden, het is ook nog eens zoeken naar een getal op basis van onnauwkeurige waarden. Want waar zit precies je navel of je pols? En de ogen van George Clooney? Daar kun je best een millimeter of 2 mee smokkelen. En zelfs met het meten van het Parthenon wordt gesmokkeld: op afbeeldingen die op internet te vinden zijn wordt niet de volledige breedte van het Parthenon opgemeten, maar vallen een paar stenen van de onderkant erbuiten.

Dat de gulden snede schoonheid zou verklaren, is een mythe. Maar niet alles wat over de gulden snede gezegd wordt, is onzin. Zo komt de verhouding in de natuur veelvuldig voor, bijvoorbeeld in de bloembladeren van een zonnebloem. De bladeren zijn gerangschikt in twee spiralen in tegengestelde richtingen. Het aantal blaadjes in de ene spiraal gedeeld door het aantal blaadjes in de andere benadert het getal Phi. Maar in dit geval is het geen kwestie van schoonheid, maar van efficiëntie: het zorgt ervoor dat alle bladeren optimaal zonlicht vangen.

Dit stuk verscheen ook op de opiniepagina van de Volkskrantsite