In onze serie “Voedsel van de Toekomst” vandaag een gastblog van Prof. Marcel Dicke. Prof. Dicke werkt in Wageningen – de city of insects – aan de interactie tussen planten en insecten, en werd hiervoor in 2007 beloond met de Spinozapremie. In het juryrapport wordt hij o.a. geprezen om zijn uitstekende vertaling van wetenschappelijk onderzoek voor een breed publiek. Hij is een actief voorvechter van het toevoegen van insecten aan ons dieet, en wij zijn dan ook erg blij met zijn unieke bijdrage aan deze serie columns.

Insecten domineren onze aarde en zonder insecten zou u deze column niet lezen. Insecten zijn overal en ook in uw eten. Erg? Nee, integendeel. Insecten zijn een prima eiwitbron, die we nog onvoldoende benutten. In 2020 koopt u waarschijnlijk sprinkhanen, meelwormen of wantsen in de supermarkt.

Planeet van de insecten

Tachtig procent van alle bekende diersoorten loopt op zes poten. Toch kennen we tot op heden naar schatting maar een miljoen van de geschatte 6 miljoen (!) insectensoorten. Ook in biomassa zijn insecten overvloedig aanwezig: op elke mens is er naar schatting zo’n 200 tot 2000 kilo insecten op aarde. Eigenlijk is onze planeet dus de planeet van de insecten. Insecten hebben de dinosaurussen zien komen en gaan, en de mens zien komen, en als wij zo dom zijn om de menselijke soort uit te roeien, zullen de insecten de aarde daarna vermoedelijk ook nog wel blijven bewonen.

In feite maken insecten deze wereld tot een wereld waar ook mensen kunnen wonen. Waarom vinden we insecten dan akelig, vies en liefst te mijden? Doorgaans uit onwetendheid. Het valt niet mee, zelfs in de 21ste eeuw, om leken te overtuigen dat wij in de gevarieerde wereld van de insecten leven en dat we hiervan kunnen genieten in plaats van te gruwen. De beste manier om die houding te veranderen, is door te vertellen over de schoonheid, hun bijzondere eigenschappen, het belang en de ecologische en economische aspecten van insecten. Die uitdaging moet met enthousiasme worden aangegaan, zodat we onze gastheren op deze planeet goed leren kennen en op waarde schatten.

Elke sinaasappel, tomaat of appel die u eet is het resultaat van de seksuele diensten die insecten leveren aan de plant waaraan als gevolg van die diensten de vrucht kan groeien. Ongeveer eenderde van onze landbouwproducten is het resultaat van de bestuivingsdiensten door insecten. Daarnaast wordt ons afval, in de vorm van poep of lijken, opgeruimd door vliegen en kevers. Bovendien vormen insecten een voedselbron voor insectenetende vogels, die weer door grotere vogels en andere dieren worden gegeten. Onlangs werd berekend dat de insecten die van nature in de VS voorkomen, jaarlijks zo’n 57 miljard dollar economisch voordeel opleveren, vergelijkbaar met het bedrag dat VS de afgelopen jaren elk jaar weer aan de Irak-oorlog uitgaven.

Mensen eten insecten

Mensen eten insecten massaal: wereldwijd staan insecten bij 80 procent van de mensheid op het menu. Over de hele wereld worden meer dan 1.000 insectensoorten door de mens gegeten: overal, behalve in Europa en Noord-Amerika. Maar dat gaat veranderen.

Binnenkort kan niet meer worden voorzien in de behoefte aan dierlijke eiwitten voor menselijke consumptie. De productiegrenzen van dierlijke eiwitten in de vorm van varkensvlees, kip en rundvlees zijn bereikt. En die productie gaat gepaard met hoge ecologische kosten, zoals de ontginning van tropisch regenwoud tot landbouwgrond en de uitstoot van broeikasgassen. De wereldbevolking blijft doorgroeien tot ca 9 miljard in 2050. En met de groei van de levensstandaard stijgt ook de vleesconsumptie per hoofd. Het vleesaanbod zal al gauw ontoereikend worden. De stijgende vleesprijzen die hiervan het gevolg zijn, zullen de zoektocht naar alternatieven bevorderen. En insecten vormen een uitstekend alternatief.

Sinds 1997 vertelt Prof. Arnold van Huis (Wageningen Universiteit) over de waarde van insecten als voedsel voor mensen, ook in de westerse wereld. In 2005 wees de toenmalige minister van Landbouw Cees Veerman op de noodzaak alternatieve bronnen van dierlijke eiwitten te zoeken. In 2006 bepleitte de vakgroep Entomologie van de Wageningen Universiteit het idee om insecten te eten door middel van het wetenschapsfestival ‘Wageningen – City of Insects’, dat meer dan 20.000 bezoekers trok en uitvoerige aandacht van de nationale en internationale media kreeg. In 2008 presenteerde de Horecava, de grote jaarbeurs voor de horeca, met trots insecten als voedsel voor mensen, en hiermee begon ook de commerciële productie van insecten voor de groothandel. Enkele restaurants in Nederland hebben als eerste al insecten op het menu gezet. In 2009 introduceerde de Nederlandse minister van Landbouw Gerda Verburg insecten op de menukaart van het restaurant van het ministerie. Toen de ministers van Landbouw uit de EU bij haar op bezoek waren in 2010 heeft ze hen in Hotel Huis ter Duin insecten voor laten zetten.

Rehabilitatie

Om insecten doeltreffend als voedsel voor mensen aan te prijzen, dienen ze allereerst gerehabiliteerd te worden en het imago achter zich te laten van ‘akelig, vies en liefst te mijden’. Dit zal uitvoerige informatie vergen over de schoonheid van de dieren en hun vele heilzame eigenschappen. Gelet op de positieve verandering in de perceptie van insecten als voedsel voor mensen die we de laatste twaalf jaar in Nederland hebben gezien, ben ik optimistisch dat er de komende tien jaar veel bereikt kan worden. Eet u wel eens garnalen? Vergelijk een garnaal eens met een sprinkhaan. Veel verschillen zijn er niet. Sprinkhanen zijn in feite de garnalen van het land.

En u eet nú al insecten. Voorbewerkt voedsel, zoals tomatensoep, pindakaas, appelmoes, chocolade etc. bevat een beperkt aantal insectendelen. De Voedsel en Warenautoriteit stelt daar een maximum aan. Op basis van de toegestane maxima is de schatting dat u ongeveer 500 gram insecten per jaar eet. Daarnaast eet u ook producten die met insectenproducten gekleurd worden, zoals koek, taart, ijs, pudding, vis, hartige taarten, snoep, etc.

De eerste doelbewuste toepassingen in voedsel voor mensen zullen insecten hoogstwaarschijnlijk vinden in sauzen en als speciale delicatessen in restaurants. We zouden in 2020 weleens verbaasd kunnen terugkijken op de afwezigheid van lekkernijen als sprinkhanen, keverlarven, libellenlarven en krekels op het westerse menu van 2010.

Het eten van insecten zal de wereld vermoedelijk veranderen.

TEDxAmsterdam: Marcel Dicke from TEDxAmsterdam on Vimeo.