Elf weken al. Informateurs komen en gaan, maar krijgen niet de gelegenheid om een midden-of oranjekabinet serieus te verkennen. Buiten het politieke huis lopen echter duidelijke wetenschappelijke paden naar een politieke coalitie van VVD, PvdA en CDA. Ook als de huidige informatiepoging onder leiding van de heer Opstelten mislukt, zou een eventueel zakenkabinet het best kunnen uitgaan van door VVD, PvdA en CDA aangedragen beleid. Dat is zo om economische, organisatiekundige en culturele redenen.

… om economische redenen

Op de voet gevolgd door The Economist, is een internationaal debat gaande over de vraag of verkleining van inkomensverschillen leidt tot een gezondere en socialere samenleving. In hun boek The Spirit Level komen mijn collega’s Wilkinson en Pickett op grond van vergelijkingen van de 23 rijkste landen, waaronder Nederland, tot de conclusie dat verkleining van inkomensverschillen gunstiger maatschappelijke gevolgen heeft dan verdere economische groei. Zelfs de conservatieve Britse premier David Cameron zegt onder de indruk te zijn van de gerapporteerde verbanden tussen kleinere inkomensverschillen en de betere gezondheid van de bevolking, de hogere schoolprestaties, en de verminderde criminaliteit. Een middenkabinet zal kleinere inkomensverschillen, en daardoor een betere samenleving voor allen, eerder dichterbij brengen dan een door de PVV gedoogd kabinet van VVD en CDA.

Wat mij echter in dit debat verbaast is dat niemand kijkt naar kromlijnige verbanden tussen economische groei en maatschappelijke gevolgen. Wie dit wel doet, ziet dat Japan, Zweden en Nederland in het circus van rijkere landen de beste koorddansers zijn. Als de door Wilkinson en Pickett gepubliceerde grafieken causale betekenis hebben, zullen niet alleen bij economische terugval maar ook bij economische groei de gezondheidsproblemen en sociale problemen in Japan, Zweden en Nederland eerder toenemen dan afnemen. De meest schrijnende illustratie betreft onze kinderen. Economische terugval, maar ook economische groei, zal hen en hun toekomst stilletjes naar beneden duwen op de door UNICEF gemaakte meetlat van 40 indicatoren van kinderwelzijn. Behoud van de bereikte gunstige maatschappelijke situatie door handhaving van het bereikte evenwicht tussen economische terugval en economische groei lijkt bij een middenkabinet in betere handen dan bij een vleugelkabinet dat de neiging heeft om links teveel te besteden of rechts teveel te bezuinigen.

… om organisatiekundige redenen

Lange tijd hebben we gedacht dat we slimmer zijn dan de dieren als we bij onderlinge conflicten vechten noch vluchten. Conflicten zijn immers problemen die je moet oplossen. Maar dat ligt genuanceerder. Inmiddels hebben onderzoeken in Europa en Azië uitgewezen dat het nog effectiever is om oplossen te mixen met hetzij forceren in de vorm van fair vechten hetzij toegeven of vermijden als vormen van vluchten. In Nederland bereiken partijen meer als ze oplossen integreren met forceren; in Azië komen ze verder met een intelligent mengsel van oplossen en toegeven (Japan), of oplossen en vermijden (China). Dit werpt ook nieuw licht op hoe je Nederlanders het best kunt vertegenwoordigen en regeren. De beste ministerraad is een optimale kruising tussen een oploskabinet en een vechtkabinet; dat PvdA en CDA elkaar op dit moment beschouwen als hun vijfde bord balkenbrij komt dus goed uit. Het ergste wat ons land kan overkomen is één partij die het volledig voor het zeggen heeft. Een mixture van VVD en CDA is al beter, maar het beste is toch een hard maar fair onderhandelend middenkabinet dat integreren hoger op de agenda zet dan uitruilen.

… om culturele redenen

Sinds 1980 is grote vooruitgang geboekt bij het in kaart brengen en verklaren van cultuurverschillen tussen landen. De wetenschappelijke Adam en Eva van nationale culturen, zo blijkt uit eigen onderzoek over 175 landen, zijn de mate waarin een volk kampt met koude of hitte en met rijkdom of armoede. De bijbehorende historische pijlers van de Hollandse cultuur zijn de kleine ijstijd en de gouden eeuw. Het dieptepunt van de kleine ijstijd en het hoogtepunt van de gouden eeuw versmolten tot een uniek en stimulerend tijdperk. Het veeleisende klimaat en de grote rijkdom die de klimaateisen kon omzetten in gezamenlijke uitdagingen hebben een unieke cultuur nagelaten. Meer dan in landen met een minder veeleisend klimaat of minder gouden dukaten, werd in Nederland vanaf die tijd een cultuur doorgegeven van intensieve samenwerking op grond van individuele zelfstandigheid.

De 17de eeuw is de bakermat van onze poldercultuur. Hoe groter de problemen, hoe meer overleg: dat is Nederland. Hoe groter de problemen, hoe minder overleg: dat is buitenland. Uiteindelijk vanwege de piekervaringen van onze voorouders met ongekend strenge vorst en ongekende rijkdom overleggen wij nu nog steeds met alle belanghebbenden om besluiten aanvaard te krijgen. En om dezelfde culturele redenen zijn wij nu nog steeds het best af met een middenkabinet. Besluiten door een kabinet van VVD, PvdA en CDA scheppen meer draagkracht omdat zij minder scherpe linker- en rechterkanten hebben, billijker verdelingen van lasten en lusten opleveren, en vaker welkome meerwaarde creëren.

prof. dr. Evert van de Vliert is emeritus hoogleraar organisatiepsychologie aan de universiteiten van Groningen en Bergen, en auteur van het boek ‘Climate, Affluence, and Culture‘.