Roze auto’s worden vrijwel nooit gestolen, dikke dijen zijn gezond, van koffie krimpen je borsten en de G-spot zit tussen de oren. Het was weer komkommertijd in politiek Den Haag, dus blijkbaar een goed moment om eens wat wetenschappelijk onderzoek in het radionieuws te behandelen. Maar gezien de onderwerpen die het nieuws halen lopen de criteria voor wetenschappelijke kwaliteit en nieuwswaarde nogal uiteen. Gelukkig maar?

Met al deze headlines nog nagonzend in mijn hoofd ontving ik samen met een paar andere schrijvers van Sciencepalooza de vraag of we wat wilden schrijven over grote wetenschappelijke doorbraken, het maatschappelijk belang daarvan en wat dat betekent voor de wetenschap van de toekomst. Klinkt prozaïsch, maar na al die komkommerwetenschap in het nieuws vroeg ik me alleen maar af wat nu werd gezien als “groot maatschappelijk” belang en of dit maatschappelijk belang een relatie heeft met de nieuwswaarde van een ontdekking.

Heet nieuws

De eerste conclusie is dat maatschappelijk belang en nieuwswaarde zeker niet altijd overeenkomen en bovendien zijn beide termen enorm relatief. Zo zie ik niet direct het maatschappelijk belang van het nieuwtje dat koffie drinken krimpende borsten veroorzaakt, maar vast niet iedereen is het hiermee eens. De nieuwswaarde van dit bericht ligt meer voor de hand; het gaat hier om ons lichaam en indirect ook over seks. En seks heeft een enorme nieuwswaarde. We denken 30-50 keer per dag aan seks en vrijwel iedereen is erin geïnteresseerd. Seks is bij nader inzien eigenlijk ook van maatschappelijk belang. Zonder seks geen maatschappij.

Beter een goede buur…

 Nieuwswaarde wordt natuurlijk niet alleen bepaald door het seks-criterium. Een ander belangrijk criterium is het ver-van-m’n-bed-criterium. Iets wat dichtbij gebeurt heeft meer nieuwswaarde dan iets wat ver weg plaats vindt. Dit wordt altijd weer pijnlijk duidelijk als aardbevingen in India en overstromingen in Pakistan met duizenden doden van de voorpagina worden verdrukt door binnenlandse wissewasjes. Het ver-van-m’n-bed-criterium kan ook worden geïnterpreteerd als iets dat gaat over zaken die ons eigen lichaam raken. Items over gezondheid zijn daarom altijd populair. Iedereen kent deze onderzoeken wel. Je wordt eerst op stang gejaagd met de mededeling dat het eten van komkommers kanker veroorzaakt. Na een klein beetje verdieping in de onderzoeksresultaten ontdek je al gauw dat je dan meer dan 2 kilo komkommerschilletjes per dag moet nuttigen en dat een fietstochtje in de uitlaatgassen van de stadbus een stuk kwalijker effecten heeft.

Mens en auto

Zaken die ons van heel dichtbij raken zijn natuurlijk ook zaken die ons in de beurs raken of die onze bezittingen raken. Het onderzoek dat ingaat op de kleur van auto’s in relatie tot de populariteit van die auto’s bij dieven, iets wat trouwens ook lijkt te gelden voor fietsen, is nieuwswaardig omdat het over auto’s gaat. Voor veel mensen toch een dierbaar bezit. Het auto- of iphone-criterium noem ik het.

Is het nu erg dat de wetenschap die in het nieuws komt niet altijd de grootste wetenschappelijke doorbraken zijn? Ik zou zeggen, zolang de verdeling van wetenschapsgelden op wetenschappelijke criteria berust en niet puur wordt gedreven door de nieuwswaarde en maatschappelijke relevantie is er weinig alarmerends aan de hand.

Dit stuk verscheen ook op de Opiniesite van de Volkskrant.