En toen was het voorbij. De derde kans voor Nederland om de wereldbeker mee naar huis te nemen werd ons gisteren door de neus geboord door… de Spanjaarden? Ja, die cup staat nu in Madrid, en zij waren het die de bal de andere kant uit trapten. Het was toch echt de voet van Iniesta die een einde maakte aan dit oranje WK. Helaas stonden er nog twee nationaliteiten op het veld, nationaliteiten die een grote rol speelden in het trauma dat Nederland gisteren opliep. Een trauma dat elke toekomstige wedstrijd tegen Spanje een bittere smaak zal opleveren, en wellicht zelfs zou kunnen zorgen voor hartkloppingen van eenzelfde intensiteit als bij een Duitsland-Nederland ontmoeting, de volgende keer dat we oog in oog staan met La Roja.

(Nu we het hier toch over hebben, en in de hoop dat U dit leest, Majesteit. Ik begrijp dat het Uw familiegeschiedenis is, en het lied zelf een oude traditie, maar vindt U niet dat het eens tijd wordt voor een herziening van het eerste couplet van ons Wilhelmus? Het is toch wel uiterst ironisch dat uitgerekend de twee landen die wij bezingen in ons volkslied – ons volkslied! – ons vernederd lieten afdruipen op dit wereldtoneel? Dan heb ik het nog niet eens over de meest recente vertegenwoordiging van de demonen uit 1978 in ons koningshuis, maar die zijn natuurlijk al afdoende verjaagd. Door Dennis.)

Het is lang geleden dat het me zo bijstond wie de arbitrage van een wedstrijd verzorgde. In een WK finale is alles natuurlijk licht vertekend, maar dat Engeland zo z’n stempel op de wedstrijd drukte zal niemand ontgaan zijn. Howard Webb en landgenoten (en één Japanner) maakten zich bijzonder onpopulair, om een vergeten corner die indirect leidde tot het beslissende doelpunt, maar met name om het lange lijstje namen op de gele kaart in de borstzak van Webb. Dertien namen in totaal, want John Heitinga mocht na een tweede incident van het veld vertrekken. En toen waren er nog maar tien.

We hebben ons op SciencePalooza aardig stil kunnen houden over het WK, maar nu gaan we ons toch echt in de discussie mengen die heel Nederland in de ban houdt: wat was die scheids aan het doen? Heeft Howard Webb ons het WK ontnomen? En hoe kwam dat? Om heel eerlijk te zijn was ik het niet van plan om hier een wetenschappelijk woord aan vuil te maken, maar gewoon, lekker Hollands, een dagje de frustratie eruit te foeteren, na een telefoontje met pa een biertje op het Nederlands Elftal te drinken, en het WK 2010 achter me te laten. Tot ik munitie onder ogen kreeg.

Een paar dagen geleden verscheen namelijk in PLoS one een artikel, toepasselijk getiteld “A sinister bias for calling fouls in soccer”, dat de menselijke interpretatie van voetbal onder de loep nam. De hoofdconclusie: een (Engels sprekende) kijker/scheidsrechter is sneller geneigd om overtredingen te zien als die van rechts naar links gemaakt worden.

Al eerder werd speelrichting in verband gebracht met het effect op de kijker: in een artikel uit 2007 wordt beschreven hoe goals die van links naar rechts gaan door Westerlingen (Italianen, in die studie) mooier worden gevonden dan doelpunten de andere kant op. Het idee hierachter is dat de richting waarin je leest bepaalt hoe je situaties bekijkt, en bewegingen met de leesrichting mee als krachtiger en mooier worden ervaren dan bewegingen tegen de leesrichting in. In hetzelfde onderzoek werd namelijk ook naar de interpretatie van Arabisch lezenden gekeken, en bij hen was het effect precies andersom.

Dit, en zeer waarschijnlijk het naderende WK, bracht de onderzoekers in Pennsylvania op het idee om te kijken of deze voorkeur wellicht de arbitrage ook zou kunnen beïnvloeden. Hoewel ze slechts één groep proefpersonen testten, alleen Engels sprekenden, allen voetbalafficionado’s, werd al snel duidelijk dat de links-naar-rechts voorkeur ook bij het inschatten van overtredingen niet mis is: een conflict dat zich naar links richtte, dus tegen de leesrichting in, werd 5% vaker als overtreding gezien als op exact dezelfde foto, over de lengteas gespiegeld.

Een scheidsrechter begeeft zich meestal over een diagonaal op het veld, terwijl zijn assistenten de zijkanten voor hun rekening nemen. Als een scheids op de diagonaal van linksonder-rechtsboven loopt, heeft hij dus sneller de neiging om te fluiten als er wordt aangevallen: het spel ontvouwt zich immers in zijn perspectief van links naar rechts. Op zich is deze voorkeur niet echt een probleem, want ieder team valt aan op z’n tijd, en het gaat erom dat de arbitrage voor beide elftallen gelijk is. Een wedstrijd kan misschien een andere draai krijgen als in de tweede helft de scheidsrechter, om wat voor reden dan ook, van diagonaal wisselt en juist bij verdedigend spel eerder de fluit, of zelfs de kaart, erbij pakt. Niettemin is er wederom weinig sprake van echte benadeling van één specifiek team ten opzichte van het andere, zo concluderen ook de auteurs.

Ik kon het echter niet laten om het licht van deze resultaten eens te laten schijnen over de wedstrijd van gisteren, met name over de twee kaarten die ‘onze Sjonnie’ de aftocht deden blazen. De bestrafte overtredingen zijn te zien op 1:12 en 1:25 van deze video. In beide gevallen is Heitinga’s looprichting vanuit het perspectief van de scheidsrechter naar links. Tegen de leesrichting in van de Engelsman.

Wat denkt u, zou dit genoeg koele, wetenschappelijke argumentatie zijn voor een klachtenbrief aan de FIFA?