Het is een belangrijke maand voor kankervaccins. De Amerikaanse voedsel en medicijnen waakhond FDA heeft het besluit genomen om de eerste generatie therapeutisch kankervaccin toe te laten op de markt. Het gaat om het vaccin Provenge tegen prostaatkanker van het bedrijf Dendreon. Het toelaten van dit vaccin zou een doorbraak zijn voor een veld dat lang op de talentenbank heeft gezeten en vele tegenslagen heeft gekend.

De toepassing: Provenge wordt gegeven aan patiënten die reeds prostaatkanker hebben en het unieke is dat het om een patiëntspecifiek vaccin gaat. Eerst worden uit het bloed van de patiënt dendritische cellen geïsoleerd en die worden gestimuleerd met een specifiek eiwit: Prostate Acid Phosphatase (PAP). Dit eiwit wordt verhoogd tot expressie gebracht in tumoren en is zo een kenmerk voor prostaattumoren.  De PAP-gestimuleerde dendritische cellen worden vervolgens teruggebracht in de patiënt en kunnen zo een immuunreactie faciliteren tegen de prostaattumor.

Dendritische cel

Een dendritische cel is een belangrijke regisseur in het immuunsysteem. De cel scheidt een hoop signaalmoleculen uit die B- en T-cellen uit het immuunsysteem alarmeert en mobiliseert naar de tatort. Als deze cellen eenmaal op de crime scene zijn gearriveerd kan de dendritische cel de lichaamsvreemde deeltjes heel goed presenteren aan die B- en T-cellen die vervolgens de immuunreactie starten.

Terug naar Provenge. Er wordt al meer dan twintig jaar aan dit vaccin gewerkt en drie jaar geleden stond het op het punt om toegelaten te worden op de markt. De FDA vond toen dat het vaccin effectief en veilig was maar wilde toch nog een extra klinische studie zien in 500 patiënten. Twee weken geleden zijn die resultaten gepresenteerd en het vaccin bleek de overleving van patiënten met vergevorderde prostaatkanker te verlengen met 4 maanden. Discussiepunt: de therapie kost een koele $100.000. Is dat een prijs die we willen/kunnen/moeten betalen? De maker wil in ieder geval zijn ontwikkelingskosten terug van de laatste twintig jaar.

Tweede generatie
Inmiddels wordt er hard gewerkt aan de tweede generatie therapeutische kankervaccins die de belangrijkste aanwezige hordes beter proberen te nemen. Liefst komen er therapieën die specifiek tumor-eiwitten herkennen. PAP is een lichaamseigen eiwit en brengt dus een theoretisch risico met zich mee dat een immuunreactie tegen het lichaam wordt opgewerkt. Verder wordt er gekeken naar effectieve vaccin therapieën voor kanker in vroege stadia. Als de kankers klein zijn en nog niet gemetastaseerd is de kans op succes het grootst.  De vaccins moeten het liefst meerdere antigenen herkennen en een brede protectie verzorgen. Dit zorgt ervoor dat mogelijke mutaties in eiwitten niet meteen leiden tot misherkenning. Als laatste is van belang de rol en timing van chemotherapie. Veel patiënten hebben al chemo gehad wat er voor zorgt dat het immuunsysteem een gigantische klap heeft gekregen. Wat is het effect hiervan op de werking van een vaccin?

Maar wat van belang is om te onthouden is dat een nieuwe therapie de patiënt heeft bereikt na veel vallen en opstaan en cynisme over  het uiteindelijke doel. Dit geeft moed voor andere beloftes op de talenten bank en de het geld dat in die beloftes zal worden gestopt.