Je staat in de rij voor de nieuwe Starbucks op Amsterdam Centraal. Een vrouw rekent af en vergeet haar handtas, maar een galante jongeman sprint haar achterna en geeft de tas terug. Je bent nu bijna aan de beurt, maar degene tussen jou en je koffie keert zijn zakken om op zoek naar de laatste tien cent voor een latte macchiato. Wat doe je- duw je hem opzij of geef je hem dat dubbeltje?

Die sympathieke arme jongen was, net als de andere twee acteurs, een student psychobiologie. Met het bovenstaande toneelstuk testten ze een hypothese voor een vak dat ik begeleidde: de studenten vermoedden dat mensen eerder geneigd zijn tot de aardige, coöperatieve actie (een dubbeltje aanbieden) als ze kort daarvoor iemand anders wat aardigs hebben zien doen. Inderdaad telden de psychobiologen meer ‘goede daden’ als ze kort daarvoor het toneelstukje met de tas hadden opgevoerd. Ik vond het een leuk voorbeeld van hoe sociaal gedrag zich via een kettingreactie kan verspreiden en gaf ze een hoog cijfer.

Nu heeft ook James Fowler, een Amerikaanse econoom, deze intuïtie getest. Voor zijn onderzoek speelde hij geen toneel: hij heeft de gegevens van een laboratoriumonderzoek uit 1998 opnieuw geanalyseerd. In groepjes van drie kreeg iedere speler 10 munten, die hij of zij in een gezamelijke pot mocht doen of zelf houden. Wat er in de pot zat, werd vermenigvuldigd met 1.5 en daarna eerlijk verdeeld onder de drie spelers. Dit spel werd zes keer herhaald, maar iedere ronde werden nieuwe groepen gevormd, zo dat niemand twee keer met dezelfde persoon in een groepje zou zitten. Fowler berekende dat het effect van aardig zijn in ronde 1 minstens 3 stappen doorwerkt: je groepsgenoten doen je na in ronde 2, en in ronde 3 zijn er viavia nog meer mensen aangestoken met het aardigheidsvirus.

De Sire zal er wel blij mee zijn. Het is een hoopvolle gedachte, dat sociaal gedrag doorgegeven wordt. Fowler heeft al eerder laten zien dat geluk zich ook via je netwerk verspreidt. Helaas werken de kettingreacties ook zo voor negatief gedrag: egoïsme bleek in het bovenstaande experiment ook besmettelijk, en zelfs vetzucht is besmettelijk, volgens dit artikel (klik hier voor een bewegend plaatje).

De studenten bij de Starbucks werden van al die aardige mensen die hen aan koffie hielpen vooral erg hyper.