Technologische vooruitgang gaat alsmaar sneller. In het kielzog ervan worden nieuwe banen gecreëerd en worden werkvormen opnieuw uitgevonden. De hoge snelheid veroorzaakt ook problemen omdat opleidingen lang niet altijd meer gelijke tred kunnen houden met de vooruitgang. In China worden scholieren uit de schoolbanken geplukt om hoogtechnologische arbeidsplekken te vullen. Is dit het einde van de langdurige opleiding en worden diploma’s daarmee overbodig?

Opleiding is gezond
Niets is beter voor je toekomst dan het volgen van een langdurige opleiding; niet alleen hebben hoger opgeleiden gemiddeld een hoger salaris dan minder hoog opgeleiden, ze zijn ook nog eens gezonder. De tijden dat je rijk kon worden zonder afgemaakte opleiding liggen ver achter ons, met hier en daar een type Bill Gates als uitzondering. Althans, dat is zo’n beetje de heersende gedachte.

Als gevolg van de toenemende globalisering en technologische vooruitgang is die gedachte op de helling komen te staan. Het is niet langer belangrijk wie er met een oplossing komt en waar de oplosser woont. En ook de opleiding die de oplosser heeft genoten wordt steeds minder relevant.

De Mechanische Turk
De afgelopen jaren duiken er steeds meer initiatieven op die zo’n beetje de hele wereldbevolking als potentiële arbeiderspoel zien. Met behulp van het internet als digitaal prikbord wordt er in die poel gevist. Eén zo’n initiatief is de ‘Mechanische Turk’ van Amazon. Op deze site worden duizenden ‘Human Intelligence Tasks’ (HITS) aangeboden; kleine taken die niet geautomatiseerd kunnen worden en waar dus een mens voor nodig is. Het gaat hier voornamelijk om breindodende activiteiten zoals het bepalen van het aantal producten dat een website aanbied, het omcirkelen van objecten in digitale foto’s en het vertalen van websites. Beloningen voor deze taken lopen uiteen van 1 cent tot 1 dollar, contracten en arbeidsvoorwaarden bestaan niet. Niet voor niets wordt deze vorm van werk ook wel aangeduid als een digitale ‘sweatshop’.

Succesvolle oplossers
Veel interessantere uitdagingen, en in potentie veel beter betaald, kunnen worden gevonden op de website van Innocentive. Deze site is toegankelijk voor de uitvinder in een ieder van ons en probeert gebruik te maken van ‘de collectieve slimheid van de gehele mensheid om tot oplossingen te komen voor problemen die er echt toe doen’. Na gratis registratie kan men zich bezig houden met een enorme diversiteit aan ‘uitdagingen’ gepost door een groot aantal internationale bedrijven en instellingen. De potentiële beloning is niet mis; de top 17 ‘oplossers’ van 2008 kwamen met ideeën op de proppen die ze minstens 50.000 dollar per persoon opleverden. En geen ‘oplosser’ is ooit gevraagd naar diploma’s of opleiding voordat een uitdaging kon worden aangegaan of prijs werd uitgereikt.

BGI
Het BGI (voormalig Beijing Genome Institute) heeft ook maar een beperkte interesse in gediplomeerde werknemers. Het BGI is de grootste ‘sequencing’ faciliteit ter wereld en heeft in de afgelopen jaren de DNA-volgorde bepaald van de komkommer, rijst, de zijderups, de panda, een Aziaat en een 4000-jaar oude bewoner van Groenland. Om het BGI te ‘bevolken’ worden, scholieren vers van de middelbare school of net begonnen aan een universitaire opleiding aan het werk gezet. Normaal gesproken worden in het Westen promovendi of gepromoveerden op vergelijkbare plekken ingezet maar een diploma of titel is voor BGI niet belangrijk, er moet productie worden gedraaid. Als er iets moet worden geleerd, dan wordt dat binnen het instituut geregeld en zo blijven de meest talentvolle werknemers zich ontwikkelen.

Wetenschap als topsport
Een overeenkomst tussen de Mechanische Turk, Innocentive en het BGI is dat je geen diploma nodig hebt om mee te doen. Echter, cv’s van bijvoorbeeld de meest succesvolle oplossers van Innocentive laten bijna allemaal een succesvol afgerond promotieonderzoek zien. De vraag is dus of het BGI gelijk heeft als het denkt zonder veel wetenschappers te kunnen die een lange opleiding hebben genoten. Dat lijkt me niet, want ook al is het BGI uitmuntend in het technologische aspect van het sequencen, als het gaat om het stellen van biologisch interessante vragen wordt er naarstig naar samenwerkingsverbanden en expertise gezocht buiten het BGI.

Dat neemt niet weg dat wat het BGI doet, het aanstellen van scholieren en studenten in een hoogtechnologische omgeving en ze daarnaast ook verantwoordelijkheden geven en tegelijkertijd bijscholen, interessant is. En waarom ook niet, we doen immers iets vergelijkbaars met onze sporters die we van jongs af aan dagelijks laten trainen om vervolgens te verwachten dat ze zo snel mogelijk hun opwachting in het eerste van Ajax maken en dan uitgroeien tot een nieuwe Cruijff. Het BGI benadert die situatie door jongeren vele jaren eerder dan in het Westen normaal is verantwoording te laten dragen voor hoogtechnologisch wetenschappelijk werk en ze gaande weg bij te laten leren. Diploma’s moeten we nog maar even niet overboord gooien, maar een beetje meer de topsport mentaliteit en manier van opleiden toepassen in de wetenschap kan geen kwaad.

Dit stuk verscheen ook op de Opiniepagina van de Volkskrantsite.