In Duitsland protesteren de studenten. In veel universiteiten is een bezetting gaande en er worden overal demonstraties georganiseerd. Aan de universiteit waar ik werk is sinds 3 weken de grootste collegezaal bezet. Ik vind dat goed. Ik hou ervan als mensen hun mond open doen en hun stem laten horen. Bovendien hebben de studenten gelijk als ze vinden dat hun universiteiten het onderwijs slecht organiseren.

Toen ik zes jaar geleden naar Duitsland kwam had ik verwacht dat de dingen hier goed georganiseerd zouden zijn. Ik heb aan de Universiteit van Amsterdam gestudeerd en ging er altijd van uit dat de chaos daar iets typisch Amsterdams was. Niets bleek minder waar. Vergeleken bij de Ludwig Maximillians-Universität in München is het onderwijs aan de UvA supergoed georganiseerd. Tot voor kort had de biologiefaculteit hier in München (ongeveer 600 studenten) niet eens een studiecoordinator. Eigenlijk was er überhaupt niemand die verstand heeft van onderwijs of onderwijsorganisatie. Verantwoordelijk voor de roosters, diploma’s en curricula was een professor die zo aardig was dit naast zijn normale werk te doen. Het resultaat is dat cursussen niet op elkaar afgestemd zijn en gegeven worden wanneer het de professor uitkomt. Andere cursussen gaan plotseling niet door, of niet alle studenten mogen meedoen, ook al is het een verplicht vak. Het is niet verrassend dat het de studenten niet lukt om snel af te studeren.

De situatie aan andere Duitse universiteiten is vergelijkbaar. Laatst sprak ik een student van de Technische Universiteit Delft een semester aan de Technische Universität München studeert. Hij was net zo verbaasd als ik over de slechte organisatie van het onderwijs. En dat terwijl de Münchense universiteiten bij de beste en rijkste universiteiten van Duitsland horen.

DB3

Doorgeslagen reorganisatie
Sinds jaren zijn de Duitse universiteiten bezig met het omzetten van alle studies naar het Bachelor Master systeem. Deze reorganisatie wordt in Duitsland de Bologna Reform genoemd, en daartegen protesteren nu de studenten. Ikzelf ben vóór het Bachelor Master systeem, maar ik snap wel waarom de Duitse studenten het maar niets vinden. In Duitsland is de invoering van het Bachelor Master systeem veel lastiger dan in Nederland. Dat komt omdat er te weinig studiecoordinatoren en dergelijke zijn. Maar ook omdat Duitsland geen systeem van studiepunten had. Veel Duitse professoren snappen nog steeds niet hoe studiepunten werken.

De grootste fout die bij de omzetting is gemaakt, is dat vaak de hele inhoud van de oorspronkelijke 5-jarige “Diplom” opleidingen nu in drie jaar Bachelor zijn gepropt, met als enige verschil dat de studenten nu veel meer aanwezig moeten zijn en veel tentamens moeten maken. In de meeste Bachelor programma’s hebben de studenten minutieus geplande en veel te volle roosters, met veel te weinig keuzemogelijkheden. Een semester in het buitenland levert vaak een heel jaar tijdverlies op. De studenten hebben het gevoel dat de Bachelor schoolser is dan de middelbare school. Logisch dat ze protesteren!

DB3 Van de website van het protest in München

Collegegeld
Jammergenoeg gaat een groot deel van het protest over het collegegeld. In Duitsland werd er tot een paar jaar geleden helemaal geen collegegeld betaald. Sinds 2007 betalen de studenten in sommige deelstaten 1000 Euro per jaar, maar de studenten willen dat dat weer wordt afgeschaft. In Hessen hebben ze hun zin gekregen en is in 2008 het collegegeld, als verkiezingsbelofte van de Grünen en de SPD, alweer afgeschaft.

Wat de studenten nogal eens lijken te vergeten is dat het niet het collegegeld is dat studeren duur maakt. Studeren als uitwonende student kost ongeveer 800 euro per maand, ofwel 9600 euro per jaar. Het Duitse collegegeld doet daar 10% bovenop. 1000 euro is natuurlijk niet niets, maar het is zeker ook niet alles. Ook zonder collegegeld kost studeren veel geld. In plaats van het collegegeld af te schaffen, zou Duitsland er beter aan doen een behoorlijk stelsel van beurzen op te zetten. Het overgrote deel van de Duitse studenten krijgt namelijk helemaal geen studiefinanciering.

Het huidige collegegeld in München heeft volgens mijn twee grote voordelen. Ten eerste maakt het dat de studenten gemotiveerder zijn en sneller studeren. Spookstudenten, die alleen maar ingeschreven staan omdat ze dan korting krijgen bij de bioscoop zijn door het collegegeld verdwenen. Ten tweede is de universiteit verplicht om met het collegegeld het onderwijs te verbeteren. De faculteit waar ik werk betaalt er een coordinator van, meer assistenten bij de practica, en computers en microscopen voor gebruik in het onderwijs. Bovendien beslist een commissie met een meerderheid van studenten waar het geld heen gaat.

Mensen die voor het onderwijs gaan
Ik ben bang dat de huidige protesten ertoe gaan leiden dat straks studeren weer “gratis” wordt, terwijl er verder niets verandert. Het onderwijs aan de Duitse universiteiten is niet altijd slecht, maar wel bijna altijd slecht georganiseerd. Eigenlijk hebben de Duitse universiteiten onderwijsdirecteuren nodig. Mensen die verstand hebben van universitair onderwijs en van management, met de macht om iets te veranderen en een redelijk budget. Mensen die echt voor het onderwijs gaan.

Het beste onderwijs zou voor mij bestaan uit een mix van het oude Duitse systeem en het huidige Nederlandse systeem. Uit Duitsland halen we veel vrijheid voor student en docent, de mogelijkheid om vakken te volgen aan verschillende faculteiten, lange vakanties voor stages of bijbaan en het discussie-seminar als onderwijsvorm. Uit Nederland halen we de betere organisatie, de studiecoordinatoren, een beetje probleem gestuurd onderwijs en andere moderne onderwijsvormen, het collegegeld en de studiefinanciering. Flink roeren!

DB3 T-shirt met het logo van de studentenprotesten. Te koop bij http://unibrennt.spreadshirt.de/

Dit stuk verscheen ook op de Opinie pagina van de Volkskrant