Ook dit jaar schrijven we over de beste, leukste en meest opvallende ontdekkingen, gebeurtenissen en andere toevalligheden die het nieuws net wel of helemaal niet haalden in 2009. Veel lees plezier en de auteurs van sciencepalooza wensen alle lezers een fantastisch 2010!

Het wetenschappelijke tijdschrift Nature publiceerde op 9 december jl. een opmerkelijk nieuwsbericht op hun website, gekoppeld aan een onderzoek van een team inventieve psychologen uit New York (Schiller et al, Nature 2009).

Daniela Schiller en haar collega’s waren zich pijnlijk bewust van het feit dat angstige of traumatische herinneringen zeer hardnekkig kunnen zijn en ons het leven erg moeilijk kunnen maken door de vele ‘herbelevingen’ en het sociaal ontwijkende gedrag dat ermee gepaard gaat. Standaard cognitieve gedragstherapie probeert patiënten al jarenlang om te laten gaan met deze angsten, door hen aan te leren dat de angst niet langer reëel is. De situatie waarin de angst is ontstaan is voorbij en die angst is daardoor buitenproportioneel geworden. Een foute aanpak, zo meenden Schiller en haar collega’s: wat je op deze manier doet is als het ware een nieuw Word-document (als analogie voor een herinnering) in je hoofd creëren, dat het oude document (de herinnering waarin de angst staat geschreven) moet vervangen. De therapeutische herinnering (“er is geen reden meer voor de angst”) moet in plaats komen van de oude herinnering (“er is wel een reden voor angst”). Dit ‘vervangen’ van oud door nieuw gebeurt echter in de praktijk niet: de twee documenten (lees: herinneringen) competeren in onze hersenen met elkaar en met name onder stress wint het “oude” Word-document het vaak van het nieuwe.

De onderzoekers gingen met dit gegeven aan het werk en plaatsten een groep gezonde proefpersonen voor een computerscherm dat verschillende gekleurde vlakken liet zien. Telkens wanneer er een geel vlak werd getoond, kregen de proefpersonen een stroomstootje via een op hun pols aangesloten elektrode. Ze leerden hiermee dat de kleur geel een pijnsensatie teweeg zou brengen en anticipeerden hierop vervolgens al snel (die anticiperende reactie werd gemeten via huidgeleiding). Als hen vervolgens werd geleerd dat het gele vlak niet langer gevaarlijk was, doordat het vierkant een aantal malen achter elkaar verscheen zonder begeleidende stroomstoot, werd de anticiperende huidgeleidingsreactie weliswaar minder, maar verdween niet permanent.

De psychologen ontdekten toen dat voor het verdwijnen van de angstreactie er eerst een stevige herbeleving van de angst nodig was. Als deze vervolgens binnen 6 uur ‘afgeleerd’ werd, dan bleef het effect veel beter en ook langer aanwezig (tot een jaar). Met andere woorden: je moet eerst de angstige herinnering grondig herbeleven, om deze vervolgens te kunnen veranderen. En dat moet dan binnen een strak tijdsschema! De onderzoekers grijpen hier terug op hun eerdere Word-analogie: het is alsof je een reeds bestaand Word-bestand opent, er vervolgens een verandering in aanbrengt en dan op ‘save’ drukt. Er is dan maar één document en er kan niet langer sprake zijn van competitie tussen twee herinneringen: de ‘angstige’ en de ‘niet-angstige’.

Kun je nu ook gelijk de pijnlijke gedachte aan je ex-vriendje of ?vriendinnetje uit je hoofd laten verwijderen, zoals een verdrietige Jim Carrey deed met zijn herinnering aan Kate Winslet na hun liefdesbreuk in de film Eternal Sunshine of the Spotless Mind? Nee, waarschijnlijk niet. Dit soort complexe emoties zijn nog wel even anders dan een simpele geconditioneerde angstreflex. Bovendien, Jim probeerde Kate te deleten uit zijn geheugen. Het Nature onderzoek laat juist zien dat herinneringen niet gedeletet worden, maar slechts aangepast: de angst gaat eruit. Dit onderzoek biedt grootse perspectieven voor de behandeling van emotionele trauma’s en andere angstige psychologische aangelegenheden: wat mij betreft een hoogtepunt van dit jaar. Ik wens u dan ook een angstvrij 2010 toe!