cmsEventOok dit jaar schrijven we over de beste, leukste en meest opvallende ontdekkingen, gebeurtenissen en andere toevalligheden die het nieuws net wel of helemaal niet haalden in 2009. Veel lees plezier en de auteurs van sciencepalooza wensen alle lezers een fantastisch 2010!

Bij het terugkijken op wat er in 2009 gebeurd is zijn er een paar dingen die me zeker bij zullen blijven, uiteraard is er meer, maar wat mij betreft zijn dit de krenten uit de pap.

Het beste van 2009 dat ik niet had verwacht

“Zwaartekracht is geen kracht”. Dit is een recente kijk op deze kracht die nog heel erg in de kinderschoenen staat, maar zeker interessant is. Zwaartekracht is de kracht waar we in het dagelijks leven het meest mee te maken hebben, maar vreemd genoeg is deze het slechtst begrepen van alle krachten die we kennen. Maar Erik Verlinde, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, heeft een nieuw inzicht over deze fascinerende kracht. Het nieuwe is dat volgens Verlinde de zwaartekracht geen kracht is maar een emergent verschijnsel (zie deze post). De kern hiervan is dat entropie objecten met massa naar elkaar toe drijft zonder dat er een daadwerkelijke kracht is, op grote schaal gezien is er dan een schijnkracht. Erg leuk aan wat er nu hierover bekend is, is dat het een best inzichtelijke argumentatie is. Wachten op de publicatie dus, want Erik Verlinde heeft het nog niet gepubliceerd, maar het vooralsnog is het alleen in de Volkskrant op papier verschenen.

Het beste van 2009 dat ik wel had verwacht (of op z’n minst gehoopt)

LHC doet het (weer)!

Maar deze keer ook echt. Nadat in het najaar van 2008 de versneller voor het eerst opgestart was en kort daarna weer kapot ging, lijkt het er nu op dat hij het nu echt goed doet. De grootste versneller ter wereld is in staat de botsings-energieën te bereiken groter dan ooit tevoren. Dit betekent dat er met LHC gekeken kan gaan worden in een gebied waar nog nooit metingen zijn gedaan. Naast het alom verwachtte nieuwe deeltje, het Higgs boson, zijn er nog een legio andere fascinerende theorieën die getest kunnen gaan worden, en misschien zelfs totaal onverwachte metingen! Nu er kort geleden ook al de eerste botsingen zijn gemeten (link) en daarmee de eerste fysica gedaan kan worden belooft het veel goeds voor de komende jaren!

‘Populaire’ wetenschap in 2009

In 2009 werd het weer eens duidelijk hoe moeilijk het is om wetenschap te bedrijven in een vakgebied waar iedereen met z’n neus bovenop zit. Om exacte uitspraken te kunnen doen moet je de tijd hebben (en nemen) om je uitspraken driedubbel te checken. Media-aandacht of concurrentie willen deze extra tijd om iets echt zeker te weten nogal eens oprekken. Er leefde  bijvoorbeeld in de media dat het LHC project gefaald zou zijn, alhoewel het gewoon (een serieuze) vertraging had opgelopen voor een immens project. Twee andere voorbeelden uit afgelopen jaar zijn de ontdekking van een HIV vaccin, en dat het klimaat het laatste decennium niet op zou warmen. Het resultaat uit het HIV onderzoek werd in de media breed uitgemeten als een vaccin dat de kans op besmetting 30% vermindert. Maar als er één persoon meer geïnfecteerd zou zijn geweest zou het resultaat niet statistisch significant zijn geweest (meer hierover schreef Mark eerder op SP). Het tweede voorbeeld is dat het klimaat niet zou opwarmen. 2008 was kouder dan gemiddeld door een sterke La Nina, en dit ene koudere jaar werd aangegrepen door de klimaatsceptici om ‘te bewijzen’ dat het klimaat niet opwarmt (link). Deze twee voorbeelden hebben erg veel baat bij meer statistiek (en dus meer tijd) om meer solide uitspraken te kunnen doen, maar vaak is die tijd er niet.

Hetgene uit 2009 dat interessant lijkt, maar ik nog niet helemaal begrijp

En dus ook moeilijk vind om uit te leggen, maar dit is iets waarover al een tijd gepraat wordt en het lijkt gelukt te zijn. Het betreft namelijk de observatie van zogeheten niet-abelse statistiek. Het is teveel om uit te leggen hier, maar waar het om gaat is dat dit een bijzonder veel-deeltjes systeem is (dat wil zeggen alle deeltjes zijn aan elkaar gekoppeld), in dit geval betreft het elektronen. Deze specifieke toestand wordt gekarakteriseerd door zijn topologische orde, dit wil zeggen dat de kwantum toestand bepaald wordt door de topologie van alle elektronen samen (zie voor topologie Wikipedia en dit stukje van Yuri). Topologische kwantum toestanden hebben het voordeel dat ze heel erg robuust zijn, om de topologie van een groot systeem te veranderen moet je namelijk veel deeltjes tegelijk precies goed manipuleren, en de kans dat dit toevallig gebeurt is klein. Door deze robuustheid komt de realisatie van een kwantumcomputer dichterbij. Nou goed, teveel om hierover uit te wijden, maar hier komt in 2010 nog wel een langer sciencepalooza stuk over!