‘Nanotechnologie professor’ en creationist Cees Dekker gelooft dat God een man is die het leven gecreëerd heeft. Dat zei hij tijdens de afgelopen editie van Spinoza te Paard, een debatavond over geloof en wetenschap. Hij vindt daarnaast dat het nog te vroeg is om na te denken over ethische bezwaren binnen zijn vakgebied, de synthetische biologie. Deze tak van onderzoek richt zich op het namaken en herbouwen van genetisch materiaal uit losse DNA-moleculen. Het staat namelijk nog volledig in de kinderschoenen, zo zegt Dekker, en dus heeft het geen zin om over gevaren te praten. Hij vindt dat we alleen maar kunnen discussiëren over dingen die al bestaan, zoals over genetische modificatie. Hij vergeet daarbij dat juist het gebrek aan debat voorafgaand aan de introductie van genetische gemodificeerde gewassen zorgde voor onrust en wantrouwen bij het publiek.

Wetenschap is terug

Het debat over genetische modificatie bood een uitgelezen mogelijkheid om de waarde van wetenschap te laten zien aan het grote publiek, maar het liep uit op een drama. Doordat wetenschappers mogelijke risico’s van genetische modificatie probeerden te verhullen, brachten ze een hetze tegen alles wat naar biotechnologie neigde teweeg, en werden ze zelf verketterd. De wetenschap lijkt daar nu juist een beetje van bekomen te zijn, met name door goed uitgedachte voorlichtings- en educatieprogramma’s met enthousiaste jonge wetenschappers. Het is nu zaak om vast te houden aan die proactieve benadering, en niet weer in zwijgen te vervallen .

Eenzijdig

Dat gebeurde vorig jaar helaas wel, toen Dekker te gast was bij Buitenhof voor een aflevering over synthetische biologie. Gespreksleider Clairy Polak had moeite om de discussie tussen hem en zijn collega-biologen op een begrijpelijk niveau te houden, maar wist de heren stil te krijgen met de vraag: “Wat is leven?”. Er werd wat gemompeld over ‘moeilijkste vraag uit de biologie’, ‘voortplanten’ en ‘erfelijke eigenschappen’, maar tot een echt antwoord kwam men niet. Zichtbaar tevreden met haar kleine overwinning zette Polak de geleerden verder onder druk. “Gaan we na individuele cellen, ook nieuwe organen en uiteindelijk nieuwe mensen creëren?,” wilde ze weten. Dekker wuifde de vraag weg met “We zijn nog lang niet zover (…)” en “We kunnen nog niet eens een bacterie creëren (…)”, en ging snel weer over op de grote mogelijkheden die de synthetische biologie biedt. Een houding als die van Dekker – met alleen aandacht voor de mogelijkheden – maakt wetenschappers onmogelijke gesprekspartners in een maatschappelijk debat.

Debat is essentieel

De maatschappij verandert, en dat is grotendeels het gevolg van grote technologische ontwikkelingen. Ook in de biologie gaat het hard. Zo zijn er bedrijven die op bestelling genen maken en leveren. Het is inmiddels gelukt om een functioneel bacteriegenoom na te maken. En er bestaat een organisatie, BioBrick, die biologische basisonderdelen levert waarmee wetenschappers uiteindelijk nieuwe organismen kunnen bouwen.

Publieksonderzoek van de Royal Academy of Engineering in Engeland laat zien dat maar weinig mensen van de bovengenoemde ontwikkelingen afweten waardoor ze voornamelijk afwijzend reageren op de mogelijkheid van het maken van ‘nieuwe organismen’. Maar zodra bovengenoemde ontwikkelingen worden geassocieerd met het bouwen van micro-organismen ten behoeve van energieproductie, medicijnontwikkeling of het tegengaan van milieuvervuiling verdwijnt het negativisme. De belangrijkste conclusie uit het rapport is dat “Deelnemers aan het onderzoek verwachten dat de media negatief reageert, en ze adviseren wetenschappers te werken aan het verhogen van maatschappelijk besef.” Dekker wil het liefst de aloude oplossing – pas aankaarten als technologie op het punt staat om door te breken – in stand houden. De maatschappij wordt dan pas met de consequenties geconfronteerd als de technologie al op de markt is verschenen, zodat debat over de voor- en nadelen eigenlijk al achterhaald is. Zoals we eerder hebben gezien zal dat altijd averechts werken, dat zou ook Cees Dekker zich moeten realiseren.

Dit stuk verscheen ook op de Opinie pagina van de Volkskrantsite