Het idee is oud, maar nu hip en actueel: Iedere huisgenoot stopt vijf euro in een jampot, zodat als de afwasmachine stuk gaat er gezamenlijk een nieuwe gekocht kan worden. Voor dit soort verzekeringen heeft de Europese Investeringsbank deze week 20 miljoen dollar uitgetrokken. Hulporganisaties zien microverzekeringen als een veelbelovende methode om de leefomstandigheden van mensen in ontwikkelingslanden te verbeteren.

Dat klinkt als simpel boerenverstand, maar hoe de perfecte verzekering eruitziet is binnen de economie onderwerp van zwaar theoretisch debat. Wat het een leuk debat maakt, is dat er zoveel praktische en testbare kanten aan zitten. Plotseling moet de econoom zich verdiepen in een Pakistaanse boerenfamilie die als het meezit 1 euro per dag verdient. Stel, de kans dat de vader of moeder ziek wordt is 6 %. Dat is een kleine kans, maar als het gebeurt valt de hele familie ogenblikkelijk terug van klein zelfvoorzienend boertje naar de bedelstaf. Ook als de zieke beter wordt, is het land al verkocht en blijft de familie bedelen. Die gevoeligheid voor risico’s is precies wat een verzekering zou kunnen afvangen: kleine, maar levensverwoestende risico’s worden omgevormd tot regelmatige overkomelijke bedragen.

Het lastige van verzekeringen is hun corrumperende natuur. Om te beginnen zijn de boeren die bijna failliet gaan er natuurlijk als de kippen bij om een verzekering af te sluiten. Daardoor krijgt de verzekeringsmaatschappij een ‘scheef’ klantenbestand en gaat failliet. Daarnaast zal een verzekerde boer misschien net iets minder z’n best doen om de rijst niet te laten verdrogen, gewoon omdat hij weet dat hij dan toch wel geld van de verzekering krijgt.

Hoe omzeil je die voordehandliggende problemen? De oplossing is: verbind het uitkeren van betalingen niet aan de verdorde plantjes, maar aan iets wat de boer niet kan beinvloeden en wat iedereen kan overkomen. Bijvoorbeeld de gemiddelde regenval in de komende maand. Vantevoren leggen de verzekeraar en de boer in een contract vast hoeveel er uitgekeerd wordt als er in de maand juni minder dan 70 mm regen valt. Dit soort contracten hebben grote voordelen: oplichten gaat niet, ze zijn makkelijk na te gaan, en de slechte boeren willen niet liever meedoen dan de goede. Het nadeel is natuurlijk dat de verzekering iedereen tegelijk moet uitbetalen. Deze vorm van ‘indexverzekeringen’ werkt dus alleen als de verzekeraar verschillende klimaatregio’s onder z’n hoede heeft.

En hoe worden dit soort verzekeringen uitgelegd en verkocht aan de hardwerkende maar analfabete minima? Daar komt mijn vakgebied, de experimentele economie, om de hoek: met spelletjes en snoepjes. Dat is precies wat ik elke dag in het laboratorium probeer, met behulp van spelletjes en beloningen onderzoeken hoe mensen beslissingen maken. Eindelijk een echt nuttige toepassing!