Auto’s die worden opgeblazen, bakstenen die door ruiten worden gegooid: het leven van een onderzoeker in de levenswetenschappen is niet vrij van gevaar. Ook niet in Nederland. In maart zei de Brit Adrian Radford zelfs op het Radio 1 Journaal dat radicale dierenactivisten uit Groot Brittanië Nederland steeds vaker als thuisbasis gebruiken nu de harde kern van het Animal Liberation Front in Engeland is opgepakt. Hij kan het weten. Hij infiltreerde in het Front en was mede verantwoordelijk voor de arrestaties van de leiders van deze extremistische organisatie.

In maart van dit jaar stuurde het kabinet een brief naar de kamer waarin uiteen werd gezet hoe het de activiteiten van dierenrechtenextremisten aan gaat pakken in de toekomst. Daarmee lijkt de zaak opgelost. Maar ik denk dat er meer nodig is. Onze regering, met de mond zo vol van kennis en innovatie, moet zich achter de geplaagde wetenschappers scharen. Ze moet duidelijk durven uitspreken dat dierproeven vaak onontkoombaar zijn. Omdat de medische wetenschap niet zonder kan.

Dierenleed
Wat mensen dieren aandoen in laboratoria is vreselijk. Dat ga ik hier niet ontkennen. Iedereen heeft daar filmpjes over gezien en verhalen over gehoord. De grote vraag is dan ook of het te verantwoorden is dierenlevens op te offeren om mensenlevens te redden. Dat is niet niks en daar kan je lang over discussiëren. Toch denk ik dat we die beslissing al genomen hebben als democratische samenleving. De overweldigende meerderheid in onze maatschappij is blij met de stand van de medische kennis en er zijn maar heel weinig mensen die weigeren naar het ziekenhuis te gaan omdat de behandeling die ze daar krijgen niet proefdiervrij is.

Afwegingen
Dit neemt niet weg dat we de verantwoordelijkheid hebben het gebruik van proefdieren tot het uiterste minimum te beperken. En dat gebeurt ook. Dankzij de inspanningen van mensen met hart voor dieren èn mensen is er hele strenge regelgeving voor het gebruik van proefdieren. Elke keer wordt afgewogen of het dierenleed die de experimenten met zich meebrengen opweegt tegen het mensenleed dat voorkomen kan worden met de resultaten van dat onderzoek. Dus het testen van de zoveelste lippenstift: nee. Maar het zoeken naar een geneesmiddel voor borstkanker: ja.

Alternatieven
Dan zijn er nog alternatieven voor proefdieren: het is niet nodig alles in muizen of apen te bestuderen. Wetenschappers zijn blij met deze alternatieven, want ook zij vinden het niet leuk om muizen te doden of apen elektroden in het hoofd te steken. Dus als het kan worden er geen proefdieren gebruikt. Om te kijken hoe giftig bepaalde stoffen zijn bijvoorbeeld, kun je ze in eerste instantie testen op wat cellen in een schaaltje en voor het antwoord op de vraag hoe DNA-schade hersteld wordt, heb je aan gistcellen genoeg. Maar cellen in een schaaltje krijgen geen kanker of Alzheimer, dus om dat soort complexe ziektes te bestuderen ontkom je niet aan het gebruik van proefdieren. Nu niet en waarschijnlijk nooit niet.
Verbazing
In de brief die in maart naar de Kamer ging stond beschreven hoe dierenrechtenextremisten die de wet overtreden en geweld gebruiken vanaf nu aangepakt gaan worden. Dat is goed om te weten maar roept tegelijkertijd de vraag op wat er dan gebeurde vóór die brief verscheen. Misschien wel niets. In elk geval niet genoeg. Vorig jaar bijvoorbeeld werd de bouw van het wetenschapspark ScienceLink in Venray nog afgeblazen onder aanhoudende bedreigingen door dierenrechtenextremisten.

Oproep
Naast daadwerkelijk geweld vind ik het vooral verontrustend dat de samenleving als geheel en met name de wetenschap wordt ontwricht door de continue dreiging van geweld. Wetenschappers voelen zich niet veilig meer in Nederland. Ik ken inmiddels mensen die niet meer in het openbaar durven te zeggen dat ze in een lab werken. Het wordt tijd dat de Nederlandse regering luid en duidelijk kenbaar maakt waar ze voor staat: Wij willen wetenschappelijke vooruitgang in Nederland en daar horen helaas dierproeven bij. En extremisten die onze wetenschappers daar om komen bedreigen zijn hier niet welkom.

Dit stuk verscheen ook op de Volkskrantsite