Wat hebben je brein en beweging met elkaar te maken? Niet bijster veel zou je op het eerste gezicht denken. Behalve dan dat je hersenen via zenuwsignalen je lijf in beweging brengen. Andersom heeft beweging ook een positieve uitwerking op het brein. Zo is het al langer bekend dat sporten bevorderlijk is voor je gemoedstoestand. Nieuw is echter dat het brein onder invloed van beweging het afsterven van cellen tegengaat.

Kapot blijft kapot?
In de jaren ’60 en ’70 kwamen neurowetenschappers op een interessant spoor. Ze ontdekten dat sommige delen van het volwassen brein in staat zijn om zichzelf te herstellen. Zoals zo vaak bij nieuwigheden op wetenschapsgebied, werd hier aanvankelijk argwanend op gereageerd. Het dogma aangaande zenuwcellen luidde immers: “eenmaal kapot, altijd kapot”.

Herstellend vermogen
Toch kon men er niet om heen dat steeds meer onderzoeken het herstellend vermogen van zenuwcellen bevestigden. Tal van studies toonden aan dat zenuwcellen in het ruggenmerg en de hersenen zichzelf kunnen herstellen na opgelopen trauma of natuurlijk verval door ouderdom. Dit vermogen is niet uniek voor mensen, ook andere soorten zoals muizen en vogels zijn hiertoe in staat.

Verrijkte kooitjes
Zo toonden de wetenschappers Kemperman en Gage in 1997 aan dat gezonde, volwassen muizen die in een kooi werden gehuisvest met verrijking (lees: speeltoestellen), grofweg 60%(!) meer nieuwvorming van zenuwcellen (neurogenese) hadden dan muizen zonder kooiverrijking. Het verschil zat ‘m in de snelheid waarmee nieuwe zenuwcellen worden aangemaakt, wanneer oude zijn afgestorven. Er werd specifiek gekeken naar de Hippocampus, een hersengebied betrokken bij leren en geheugen. De twee groepen gezonde muizen werden vervolgens getest op hun leer capaciteiten, en wat bleek? De dieren die in een verrijkt kooitje mochten vertoeven scoorden aanzienlijk beter op leertaken.

Overleven
Nu rees de vraag: waar ligt het aan dat kooiverrijking leidt tot betere leerprestaties?
Zou het komen doordat de dieren voorzien van speeltoestellen meer bewegen? Deze vraag kon met een volmondig ja worden beantwoord, ware het niet dat beweging niet direct voor de aanmaak van nieuwe zenuwcellen zorgt, maar voor celsurvival. Oftewel: het voorkomt het afsterven van cellen, waardoor ze langer mee gaan.

Remedie tegen Alzheimer?
Is de remedie tegen mentale aftakeling geboren? Het vertragen van het afsterven van cellen zou voor veel mensen van grote betekenis kunnen zijn, in de strijd tegen ouderdom. De nieuwvorming van cellen is echter minstens zo belangrijk. In het bijzonder voor patiënten met een neurodegeneratieve aandoeningen, zoals Alzheimer.

Bewegen voor een goede conditie
Een behandeling gericht op het stimuleren van de nieuwvorming van zenuwcellen zou een nieuwe strategie kunnen zijn tegen mentale achteruitgang. Beweging is dus niet bepaald de remedie tegen ouderdom en mentale achteruitgang. Het zou in ieder geval ondersteunend kunnen zijn door bestaande cellen zo lang mogelijk in goede conditie te houden.