Vrouwen zeurenJa, inderdaad, vrouwen zeuren. Zo lezen we deze week in verschillende dagbladen. De advertenties van DiversityWorks bevestigen hiermee een heersend vooroordeel over vrouwen. En waarom ze het meestal afleggen tegen hun mannelijke collega’s. Met deze licht-ironische advertenties denkt de organisatie van DiversityWorks hoogopgeleide vrouwen aan te spreken, maar de vraag is of ze daarvoor de juiste toon aanslaan. De advertenties ontlokken weliswaar een grijns, maar druisen in tegen alle heersende theorieën over gendergeladen taalgebruik.

De advertentie vertelt voornamelijk hoe zat vrouwen het zijn. Ze zijn het zat om zich extra te moeten bewijzen voor een plek aan de sollicitatietafel. Om te laten zien dat ze het écht wel kunnen. Om harder te moeten vechten voor dezelfde positie, hetzelfde salaris, hetzelfde respect als hun mannelijke collega’s. Aangenomen dat vrouwen inderdaad vaak het onderspit delven; het gendergeladen taalgebruik in de advertentie doet de beeldvorming geen goed, ook al gebeurt het met een knipoog. Een self-fulfilling prophecy ligt hier op de loer.

Twee 6 vwo-leerlingen deden onderzoek naar gendergeladen taalgebruik en schreven er een profielwerkstuk over. Op 12 juni 2009 presenteren ze hun resultaten op de Universiteit Leiden, ter gelegenheid van het ICLON Wetenschapscongres. Help! Ik doe aan gendergeladen taalgebruik! beschrijft het kleine maar effectieve onderzoek dat ze deden onder leraren en leerlingen van hun eigen school. De jeugdige wetenschappers concluderen dat juist de docenten die een minderheid vormen in hun vakgebied, het traditionele, landelijke stereotype over jongens en meisjes in stand houden. Een lerares natuurkunde benadrukt bijvoorbeeld de minderheidspositie van ‘haar’meiden, die dit beeld vervolgens op zichzelf projecteren. De leerlingen herkennen desgevraagd het gendergeladen taalgebruik van de docent, die zich zelf van geen kwaad bewust is. ‘Als meisje kun je dit ook wel’, is de algemene indruk die ze aan haar meiden lijkt te geven.

Een van de belangrijkste bronnen van de twee leerlingen is Wat woorden doen van neerlandici Agnes Verbiest en Agnes Sneller;  de bijbel op het gebied van genderlinguïstiek. In dit cursusboek laten Verbiest en Sneller zien dat ingebakken genderideeën, taalseksisme en met name gendersturende teksten onbewust in onze dagelijkse communicatie sluipen, en daarmee het bestaande beeld van vrouwen in de minderheidbevestigen.

Zo houdt ook de advertentie – en het hele concept – van DiversityWorks gendergeladenheid in stand, en dat is denk ik niet de bedoeling. Het is goed om scheve verhoudingen te signaleren, maar soms is het effectiever om in relatieve anonimiteit veranderingen door te voeren. Door te benadrukken dat vrouwen eigenlijk net zo geschikt zijn als mannen (voor bijvoorbeeld een functie), opent zich de mogelijkheid om te denken dat het niet zo is. Niet alleen bij de vrouwen die solliciteren, maar juist ook bij de mannen die hen wel of niet aannemen. Dat weet ook Christine van Broeckhoven – hoogleraar moleculaire genetica – die in haar lab zonder veel ophef een personeelsbeleid voert dat leidt tot veel vrouwen in posities met aanzien en tegelijkertijd ruimte biedt voor combinatie van werk en gezin.

We hoeven niet alle timmermannen te vervangen door timmermensen (m/v). Natuurlijk zijn vrouwen anders dan mannen, en ja, mannen bekleden vaak andere posities dan vrouwen. Dat is echter geen reden om te benadrukken dat vrouwen op die posities in de minderheid zijn, het afleggen of zelfs ´het misschien ook wel zouden kunnen.´ Het is juist tijd voor verandering. Dat begint bij een lerares natuurkunde die haar vrouwelijke leerlingen niet voorhoudt dat ze een minderheid zijn, maar die laat zien dat ze juist heel bijzonder zijn. Daarmee tovert ze die meiden moeiteloos om van een ondergeschikt clubje naar een waardevolle en broodnodige aanvulling op de mainstream jongensnatuurkunde.Op dezelfde manier kan DiversityWorks met een positieve boodschap zorgen voor meer vrouwen aan de top.