Vijftig jaar na de introductie van de vrouwenpil is er nog steeds geen betrouwbaar anticonceptiemiddel voor mannen op de markt. De farmaceutische industrie ziet er geen brood in. Dat is een gemis, want paradoxaal genoeg zou de mannenpil het laatste duwtje voor de vrouwenemancipatie kunnen betekenen.

De pil heeft ervoor gezorgd dat vrouwen kunnen beslissen wie de vader van hun kind wordt. In feite heeft de pil dus de bestaande situatie aangescherpt. Mannen fluiten vrouwen na, vragen ze ten dans en ten huwelijk; de vrouw kiest er een uit. Die klassieke rolverdeling, die je in bijna alle culturen vindt, is deels terug te leiden tot een basale vraag- en aanbodkwestie: tegenover elk eitje staan twee miljoen zaadjes. Net als bij de meeste andere zoogdieren hebben de mannen de mogelijkheid om veel meer kinderen te krijgen dan vrouwen, wat leidt tot verschillen in voortplantingstrategieën. In het algemeen springen vrouwen zorgvuldiger om met hun voortplantingscellen dan mannen. Omdat er een limiet zit aan het aantal kinderen dat ze kunnen krijgen, investeren ze per kind meer aandacht en tijd.

Vraag en aanbod
Als de oorsprong van de voortplantingsstrategie (en daardoor de tijdsinvestering) van mannen en vrouwen terug te brengen is tot verschillen in vruchtbaarheid, wat is dan het effect van de mannenpil? Het is niet waarschijnlijk dat vrouwen het verworven recht op controle uit handen geven en in goed vertrouwen stoppen met de pil. Het gevolg zal dus zijn dat dubbele anticonceptie de standaard wordt. Niet incidenteel, zoals de ‘double dutch’-combinatie van condoom met pil, maar standaard: zowel mannen als vrouwen slikken de pil, tot ze besluiten een kind te willen. Daardoor wordt in de praktijk de hoeveelheid beschikbare zaadcellen en eicellen even groot. Die nieuwe balans heeft tot gevolg dat vrouwen zich net zo hard zullen moeten inspannen om een partner met kinderwens te vinden als de mannen. Als de man ook een pil slikt, kan hij niet meer volhouden dat het een ongelukje was. Daar staat tegenover dat hij ook niet met een kind opgescheept kan worden omdat de vrouw al dan niet per ongeluk ‘de pil vergeten is’. Of partners nu kiezen voor dubbele anticonceptie of een goed gesprek: het gevolg van de mannenpil is dat de verantwoordelijkheid voor een zwangerschap expliciet gedeeld wordt. Door die gedeelde verantwoordelijkheid kan de moeder de vader aansprakelijk stellen voor zijn deel in de opvoeding.

Behoudende keuzes
Maar als het aan de farmaceutische industrie ligt, komt zo’n pil er helemaal niet. Niet omdat het mannelijke voortplantingssysteem zoveel ingewikkelder stil te leggen is dan het vrouwelijke. Twee grote farmaceutische bedrijven, Bayer en Organon, hebben al zes jaar geleden de combinatie van een implantaat en een driemaandelijkse hormooninjectie uitvoerig klinisch getest. De behandeling was 100 % betrouwbaar en had geen bijwerkingen. Toch hebben zowel Bayer als Organon in 2006 besloten het onderzoek te stoppen, omdat ze dachten dat ‘demanciperende’ injecties niet aan zouden slaan. Zo investeerden ze liever in een bewezen winstgevende anticonceptielijn voor vrouwen. Het gevolg van zulke behoudende keuzes is dat vrouwen nu ongeveer vijftien mogelijkheden voor anticonceptie hebben, terwijl mannen alleen kunnen kiezen uit condooms met verschillende smaken of het doorknippen van de zaadleiders.

Ik denk dat de farmaceutische industrie ernaast zit. 80 % van de ondervraagde mannen in het Verenigd Koninkrijk zegt een anticonceptiepil te willen gebruiken. Alleen omdat de farmaceutische industrie de investering niet aandurft, wordt mannen de controle over hun nageslacht ontzegd die vrouwen allang hebben. Daarnaast zou de mannenpil de verantwoordelijkheid voor een kind evenredig over beide ouders verdelen en daardoor de emancipatie vervolmaken. Hier ligt dus een schone taak voor het ministerie van OCW: met een subsidie voor farmaceutisch onderzoek naar de mannenpil zou Plasterk zowel het medisch onderzoek als de emancipatie stimuleren. En wie weet ziet de minister zelf ook de voordelen van dubbele anticonceptie.

Dit stuk verscheen ook op de Volkskrantsite