Het is crisi: joepie!De crisis raast over de wereld, en het leidt tot groot feest in wetenschapsland. Ieder land met een wetenschapsveld van enige betekenis probeert dat namelijk nu te koesteren. Het Nederlandse crisisplan belooft ‘ons’ bijna 300 miljoen euro voor ‘versterking van de kennisinfrastructuur’ en de ‘tijdelijke inzet van kenniswerkers’ in de komende twee jaar. Daarnaast is er zo’n 720 miljoen euro aan aardgasbaten voor het versneld uitvoeren en verlenging van innovatieve projecten. We worden rijk!

Dat was nodig ook. Nederland heeft de afgelopen jaren structureel ondermaats geïnvesteerd in kennis, en begon daardoor de aansluiting met de Europese top te verliezen. Bovendien is het goed om beleid uit te zetten dat verder strekt dan de gebruikelijke vier jaar. Wetenschap leent zich bij uitstek voor langetermijnplanning, omdat het gegarandeerd resultaat oplevert. Ieder experiment, iedere statistische test, ieder literatuuronderzoek levert nieuwe kennis op, zelfs als de oorspronkelijke hypothese niet wordt bevestigd.

Het Innovatieplatform zegt ‘gematigd positief’ te zijn over het crisisplan, maar geloof mij, de heren barsten uit hun toga’s van geluk. Robbert Dijkgraaf – voorzitter van het platform – had voor de vorm nog wat puntjes van kritiek. Hij stelt bijvoorbeeld vraagtekens bij het onderwijs-, innovatie-, en kennisniveau waarnaar het kabinet streeft. Toch ademt zijn reactie iets uit van: “Zo, dat hebben we mooi voor elkaar.” Hij hoefde er niet eens zijn bed voor uit voor nachtelijk overleg in het Catshuis; het posten van een rapport (‘Sterker uit de storm‘) was voldoende om alle wensen in het crisisplan te krijgen.

We moeten wel ‘scherpere en gerichtere’ keuzes maken, vindt het Innovatieplatform. Met name voor de sleutelgebieden liggen er juist nu extra kansen. Bij het lezen daarvan bekruipt mij toch een onbehaaglijk gevoel. Inzetten op een beperkt aantal gebieden draagt namelijk een risico met zich mee. In Groot-Brittannië heeft een dergelijk voorstel van minister van wetenschap Paul Drayson tot veel ophef geleid. Drayson zei enkele weken geleden dat Groot-Brittannië ‘winnaars moet kiezen’ om de economie uit het slob moet trekken. Hij noemde life sciences als belangrijkste voorbeeld, omdat hij daar ‘een grote groei en veel mogelijkheden’ verwacht. Logisch, want voortuitgang in life sciences zorgt direct voor een verbeterde gezondheidszorg. Maar ja,  de kans is groot dat zo’n winnaarsstrategie ten koste gaat van andere gebieden.

De VS doen het anders. President Obama heeft in total 21.5 miljard dollar extra vrijgemaakt voor wetenschap, waarvan de helft gaat naar biomedische wetenschappen (speerpunt in Amerika), maar de rest wordt verdeeld over alle andere gebieden. Dus duidelijke speerpunten voor de korte termijn, maar wel een onderhoudsinvestering in alle wetenschappen voor de lange termijn.

Dat zou Nederland ook moeten doen. Natuurlijk hebben we in Nederland geen 21.5 miljard over, maar het is belangrijk om geen gebieden over te slaan. Het voornaamste voorbeeld van de gevolgen van achterblijven van financiering in een bepaald gebied komt ook uit de VS. Daar sneed voormalig president Bush al het federale geld af voor stamcelonderzoek. Het gevolg is dat Amerikaanse onderzoekers acht jaar lang nauwelijks vooruitgang hebben geboekt in therapieën voor bijvoorbeeld Parkinson en diabetes.  ‘Scherper en gerichter’ inzetten is verstandig, maar het heeft wat mij betreft niets te maken met een keuze voor sleutelgebieden. Het zou eerder moeten inhouden dat er geïnvesteerd wordt op de lange termijn. Sleutelgebieden van nu kunnen best minder belangrijk zijn in de toekomst. Dan is het handig om terug te kunnen vallen op andere gebieden, die we op constant niveau houden. De hamvraag in deze tijd is dus: wordt investering in wetenschap gecontinueerd, of volgt na een impuls van 2 jaar weer een lange periode van gelijkblijvend budget of zelfs bezuinigingen, zoals de afgelopen jaren ook het geval was? Het risico is dan dat met name de ‘versterking van kennisinfrastructuur’ en ‘tijdelijke inzet van kenniswerkers’ in de toekomst niet benut worden. Ik heb dus de volgende opdracht voor het Innovatieplatform: als jullie aanschuiven voor onderhandelingen, zorg dan voor zinvolle investeringen op lange termijn.