De afgelopen weken stormde het rond de HPV-vaccinatie van adolescente meisjes ter voorkoming van baarmoederhalskanker. De geschiedenis lijkt zich te herhalen:

Toen Edward Jenner in 1796 met pus uit een koeien-pok-blaas James Phipps vaccineerde en hem daarmee beschermde tegen pokken waren er geen regels wat betreft veiligheid. Tijdens die beginjaren van vaccinatie was het produceren en stabiel vervoeren van het vaccin meer een gok dan wetenschap met veel nare gevolgen. Zo ontstond bij de eerste grootschalige pokken-vaccinatie campagnes – vooral in de VS en UK – een breed-gedragen antivaccin sentiment. Dit sentiment werd uitgedragen door ouders van overleden kinderen, politici, homeopaten en artsen. De pluriformiteit van deze motieven zorgde voor een stevige verankering in de gemeenschap die tot op heden stand houdt.

Begin 20ste eeuw baande het werk van Pasteur de weg voor de ontwikkeling van revolutionaire vaccins. Vaccins tegen difterie, gele koorts, tetanus en tyfus waren zeer succesvol, bepaalden mede het verloop van de wereldoorlogen en deden de publieke opinie kantelen in het voordeel van vaccinatie. Toch waren er ook toen grote problemen: veel vaccins werden halsoverkop ontwikkeld, wat bv. in 1921 leidde tot een besmet gele koorts vaccin met als gevolg honderden gevallen van hepatitis A.

Volgend tijdvak, hetzelfde scenario. In de jaren 50 en 60 worden polio, mazelen, rode hond en kinkhoest opgerold. Maar bij het Cutter incident waren de polio vaccins niet afgedood en in de 70-er jaren bleek neurologische schade een sporadische maar zware bijwerking van de DTP prik bij kinderen. En, een gezond kind iets geven wat hem ziek maakt krijg je niet uitgelegd, toen niet, nu niet.

Vandaag de dag is de regelgeving strak en verkoop je gelukkig niet zomaar een vaccin. Bijwerkingen worden nauwlettend door farmaceut en overheid in de gaten gehouden.

We verwachten nu dat nieuwe vaccins 100% veilig en effectief zijn. Maar de ziektes die ons ‘resten’ zijn lastig aan te vallen, omdat het chronische of snel evoluerende aandoeningen zijn, zoals bv. malaria en HIV. De ontwikkeling en het gebruik van nieuwe technieken, zoals hulpstoffen voor het immuunsysteem (adjuvantia), kosten tijd en dus geld en dat is er niet altijd. Honderd procent effectief kan dan 90% effectief worden en dan kunnen belangen gaan botsen. Want een moeder wil een 100% gezonde dochter. Een producent wil zijn investeringen 100% terug. En minister Klink wil 100% gezonde populatie tegen de laagste kosten. Als men in die driehoek elkaar niet goed informeert, sijpelt het vertrouwen weg, met als gevolg dat de doelgroep ongevaccineerd blijft. De farmaceut ziet zijn ontwikkelingskosten niet meer terug en de kosten van gezondheidszorg voor de overheid gaan omhoog. Zo kwam de kinkhoest-vaccinatie in de VS in de jaren ‘80 knarsend tot stilstand, zo lijkt het nu ook de HPV vaccinatie campagne te vergaan. Agressieve marketing door farmaceuten werd tendentieus aan de kaak gesteld door VARA’s Zembla. De reactie van de overheid in de vorm van het RIVM was onvoldoende daadkrachtig waardoor zij links werd ingehaald door het alternatieve nieuws/roddel circuit op Internet en de hockeyclub. De geschiedenis herhaalt zich.

Drie aanbevelingen, voor de toekomst.

Beste farmaceut,

Blijf ontwikkelen. Zowel vaccins als uw marketingmodellen. We leven in veranderlijke tijden. Sociaal ondernemerschap is iets waarop u zal worden afgerekend. Zomaar een idee: ga als producent een contract aan met je klant, de overheid: Mijn vaccin is zo veilig mogelijk. En voor elke ‘X’ miljoen vaccin die zich veilig bewijzen ontvang ik royalties. Hoe veiliger het vaccin blijkt, hoe meer u verdient.

Beste overheid,

YES-YOU-CAN! U kunt, nee, MOET het publiek zo breed mogelijk juist voorlichten. We leven in veranderlijke tijden. Niet dat bescheiden, oude model van informeren aanhouden maar hyve/youtube/blog uzelf brutaal een slag in de rondte. Die verantwoordelijkheid heeft u.

Beste burger,

Wees kritisch, maar laat angst niet uw leidraad zijn. U krijgt de vrijheid om te kiezen maar draagt daarmee wel verantwoordelijkheid.