Ik moet altijd niezen als ik naar buiten ga wanneer de zon schijnt. Ik schaamde me daar altijd een beetje voor. Het voelt toch een beetje alsof je teveel tijd binnen doorbrengt. Achter een computer. In een lab met andere bleke mensen. Maar vandaag las ik op de website van de New Scientist een artikel waaruit bleek dat ik er waarschijnlijk niets aan kan doen. Ik heb waarschijnlijk een mutatie die ervoor zorgt dat ik moet niezen van zonlicht.

Niezen heeft zin als je neusslijmvlies geïrriteerd wordt. Door te niezen blaas je dat wat irriteert met grote kracht ver van je vandaan. Pollen bijvoorbeeld. Of huisstof. Zonlicht is onmogelijk weg te jagen, al nies je nog zo hard. Niezen is dus niet bepaald de juiste reactie op zonlicht.

Toch zijn erg grote aantallen mensen (tussen de 10 en 30 procent) die net als ik moeten niezen als ze de zon in stappen. En dat is niet alles. Er zijn ook mensen die altijd moeten niezen als ze aan seks denken, anderen als ze vol zitten en weer anderen als ze een glas rode wijn drinken.

Hoe kan dat allemaal, vraagt u zich af. Ik kan het u helaas niet vertellen. De neurobiologen weten het zelf nog niet. Maar lees toch nog nog even verder…

Deze week werd in het blad “Birth defects” (vol.14, p.361) beschreven dat “niezen door zonlicht” erfelijk is en wordt veroorzaakt door een mutatie in één bepaald gen. Welk gen dat is weten ze nog niet, maar ze hebben wel alvast een naam: ACHOO, wat staat voor autosomal-dominant compelling helio-ophthalmic outburst. Dit helpt natuurlijk niet echt bij het begrijpen van het mechanisme van het zon-niezen. Ze begrijpen daar eigenlijk ook nog meer erg weinig van. Maar dat heeft de neurobiologen er niet van weerhouden om met wat theorieën op de proppen te komen, en één daarvan vind ik bijzonder leuk omdat hij alle gevallen van niezen als gevolg van ongerelateerde stimuli verklaart.

Normaliter zorgt ons parasympathisch zenuwstelsel ervoor dat er een nies komt als het neusslijmvlies geïrriteerd wordt. Het parasympathisch zenuwstelsel zorgt voor alle reflexen. Bijvoorbeeld ook voor de speekseltoevoer en het traanvocht dat de ogen vochtig houdt. De medulla is het deel van de hersenen dat al deze reflexen organiseert. In alle gevallen waarbij mensen niezen op de ‘verkeerde’ momenten, is een activatie van het parasympathisch zenuwstelsel de oorzaak van het niezen. Fel zonlicht resulteert normaliter in de reflex: ogen sluiten, sexuele gedachten in: bloed naar genitaliën. De allesverklarende theorie is nu dat er bij deze mensen wat extra verbindingen zijn in de medulla die ervoor zorgen dat er bovenop de gewone reflex ook geniest wordt. En daar is helemaal niks mis mee.