Wat hebben Ripuarisch, Fries, Nedersaksisch, West-Vlaams, Romani en Jiddisch met elkaar te maken? Het zijn talen, zeg je? Dat klopt als een bus. Mijn complimenten! Vond je Ripuarisch niet lastig, ik wel, maar dat spreken ze in Rijnland (o.a. Limburg). Dat het talen zijn is echter niet het volledige antwoord: het zijn namelijk bedreigde talen die volgens de derde editie van de Atlas van bedreigde talen van UNESCO in het Nederlands taalgebied worden gesproken.

Het zijn vier echte streektalen (drie in Nederland en een in Vlaanderen) en twee verspreide talen. Het Fries wordt door ongeveer 350.000 mensen gesproken, de andere talen komen nog boven de miljoen sprekers, maar lopen het risico te verdwijnen. Jiddisch en Romani zijn er het slechtst aan toe; die worden niet meer als eerste taal aangeleerd.

Internationaal zijn de getallen nog veel schokkender. Volgens UNESCO loopt de helft van de 6700 talen die gesproken worden op aarde het risico om uit te sterven voor het einde van de eeuw. De zwaarst bedreigde talen worden alleen nog maar door grootouders gesproken en zelfs dan infrequent. Dat zijn talen met soms nog maar enkele sprekers. Sinds 1950 zijn van 219 talen de laatste sprekers overleden. Het meest recent verdween het Eyak, een taal in Alaska, uitgestorven op 21 januari 2008. Toen overleed Marie Smith Jones.

Ik vraag me alleen af als ik over dit onderwerp nadenk: is het erg? Is het belangrijk om alle talen die bedreigd worden te behouden? Ja. Om het NRC te citeren: “Talendiversiteit is voor de cultuur wat biodiversiteit is voor de natuur. En die variatie lijdt onder het genadeloze proces dat mondialisering heet.”. Mooi gezegd en ik snap dat. Met het verdwijnen van talen verdwijnen geschiedenis, verhalen, gebruiken, etc. Ik snap het allemaal, dat is waardevol, maar net als bij biodiversiteit denk ik ook wel eens: nou en. Laten we alsjeblieft niet krampachtig vasthouden aan die diversiteit, aan wat niet houdbaar is. De aarde is geen museum. Verandering is soms onvermijdelijk en wenselijk. Talen leven en ze komen en gaan. Mijn angst is dat we uit nostalgie talen, landschappen, diersoorten, gebouwen, etc. belangrijker maken dan ze zijn en hiermee onszelf en ontwikkeling langzaamaan pat zetten. Iets wat verdwijnt kan ook plaats maken voor iets moois of belangrijks.

Euthanasie voor uitstervende talen dan maar? Nee, dat ook weer niet. Ik weet gewoon eigenlijk niet wat ik precies vind. Geen krachtige uitsmijter dus vandaag, of hij moet van iemand anders komen. Sa ist en net oars, want as ‘t oars wie, wie t net sa.